Бидэнтэй нэгдэх

Чөлөөт цаг

Мэлхий хад буюу "Мөнгөт цохио" -ны домог

Огноо:

,

Хан Хэнтийн дархан цаазат газрын Горхи-Тэрэлжийн аялал жуулчлалын бүс нутагт Улаанбаатараас 65 км-т Налайх дүүргийн нутаг дэвсгэрт байгалийн нэн сонин тогтоцтой мэлхийн хэлбэртэй "Мэлхий хад" хэмээх өндөр цохио байдаг юм. Энэ хадны өндөр 24 метр бөгөөд өмнө нь "Мөнгөт хад", "Мөнгөт цохио" гэж нэрлэдэг байжээ.

Зуун модны тулалдаанд Зүүн гар (Ойрд Монгол)-ын Галданбошигт хаан Манжид ихээхэн хохирол учруулсан боловч хүч тэнцвэргүй тулалдаанд хохирол амсан бүслэлтээс гаран зугтаж, "Мэлхий хад"-ны орчим үлдсэн хүчээ бөөгнөрүүлэн түр саатжээ. Дайснууд араас нь хөөн дайрахаас болгоомжлон баруун тийш зугтах бэлтгэлээ базааж, авч явсан тэмээ, мөнгөө "Мэлхий хад"-ны орой дээр гаран хавцал руу хийж орхиод явах болоход Манжаас өгсөн хатан нь алт, мөнгөндөө хоргодоод явахгүй болохоор мөнгөн дээрээс хийж орхиод баруун тийш явжээ. Үүнээс хойш "Мэлхий хад"-ыг Их хааны мөнгийг хадгалж байгаа хэмээн хүндэтгэж “Мөнгөт цохио", "Мөнгөт хад” гэж нэрлэдэг байжээ.

Их хааны мөнгө эрдэнэсийг агуулсан "Мөнгөт цохио"-г үеэс үед хүндэтгэн тахиж, идээнийхээ дээжийг өргөн, хишиг буянаа өгөхийг даатгаж, хурайлж баяжих, мөнгөжихийн даллагатай хэмээн дээдэлж ирсэн гэж хөгшид ярьдаг юм. Галданбошигт хаан баруун тийш явж "Мэлхий хад"-ны хойдох уулаар давж явахад дуулга нь наранд гялалзан ид, шидтэй мэт харагдсан тул тэр давааг "Гялалзах" гэж нэрлэх болжээ. Одоо ч гэсэн "Гялалзах" хэмээн нэрлэдэг юм.

Уулын орой дээр гарч ихэд хилэгнэн уурлаж, мориноосоо буун сэлмээ сугалан дэвхэрч, Халх, өвөрлөгчдийн ноёд Хамаг Монголын төлөө хамтдаа тэмцэхгүй харийн дайсантай үгсэн хуйвалдаж, эх орноосоо урвалаа хэмээн газар цавчжээ. Уулын орой дээр тэгш газар байх бөгөөд түүнийг үүнээс хойш өдийг хүртэл нутгийн ардууд “Дэвхэргэ” хэмээн нэрийдэх болжээ.

Монголын ард түмэн эх оронч баатарлаг хөвгүүдээ эх орныхоо газар шороотой холбон домоглож тэдний алдар гавьяаг үеийн үед ам дамжуулан ярьж үлдээдэг юм. Энэ нь эх оронч сэтгэлгээг төлөвшүүлж, газар шорооныхоо төлөө, тусгаар тогнолын төлөө тэмцэх эх уриа дуудлага болсоор ирсэн юм.

“Буурал дээдсийн нутгаас бурхан гуйсан ч бүү өг” хэмээсэн Галдан хааны гэрээслэл өнөөдөр ч ач холбогдлоо алдаагүй байна. Үе үеийн эх орончдын халуун амь, бүлээн цусаар олдсон асар их үнэтэй тусгаар тогтнолоо нандигнан хайрлаж явах нь залуусын эрхэм нандин үүрэг юм.

Их хааны үлдээсэн мөнгийг авах гэж олон удаа оролдоод дийлээгүй гэдэг. Өвөл үхэр алаад нойтон гуяыг сураар оосорлоод хавцлын ёроолд буй мөнгөн дээр тавиад дээш татахад мөнгө гуянд наалдан хавцлын аман дээр ирээд шар, шархийн доош уначихдаг байжээ. Их хааны мөнгө одоо ч хадгалагдсаар байгаа, түүнийг авах гэсэн оролдлого бүхэн бүтэлгүйтдэг байсан хэмээн домоглон ярилцдаг юм.

Их хааныхаа мөнгө, алт эрдэнэсээ сахин мөнхөд нойрссон хатан нь “Хүүхэн уул” болон Монгол орны эх сайхан байгалийг чимэн сүндэрлэсээр байдаг гэж ярилцдаг. "Мэлхий хад"-ны баруун хойд талд дээшээ харан тайван, ихэмсэг дүр үзүүлэн хэвтэж буй эмэгтэй хүний дүр бүхий уул байх бөгөөд түүнийг "Хүүхэн уул" гэж нэрлэдэг байна. "Хүүхэн уул"-наас мод, ургамал, сонгино, самрыг нь авдаггүй бөгөөд хад, чулууг нь ч хөндөж болдоггүй ихэд догшин уул гэх бөгөөд эмэгтэй хүнд ээлтэй гэлцдэг юм. 

Дэлгэрэнгүй унших
сурталчилгаа
Монгол Улсын Их Хурлын 2020 оны сонгуулийн санал хураалт дуусах хүртэл сайтын сэтгэгдэл бичих талбарыг түр хаасан тул хүлцэл өчье. SHUDARGA.MN сайтын редакц

Чөлөөт цаг

Алтны үнэ удахгүй 2300 ам.долларт хүрч болзошгүй...

Огноо:

,

Олон улсын үнэт металлын зах зээл дээрх нэг унц алтны ханш 2000 ам.долларыг давсан үйл явдал өнгөрсөн мягмар гарагт тохиосон юм. Алтны үнэ түүхэндээ анх удаагаа 2000 ам.долларыг ийнхүү давж, цаашид ч өсөх төлөвтэй байна. Зарим шинжээч алтны үнэ удахгүй 2300 ам.долларт хүрч болзошгүй гэдгийг хэлжээ.

2020 он гарснаас хойш алтны ханш 30 гаруй хувиар нэмэгдээд байгаа юм. Цар тахлаас гадна АНУ, БНХАУ-ын дайсагнасан харилцаа алтны үнийн өсөлтөд нөлөө үзүүлж байна.

Дэлгэрэнгүй унших

Чөлөөт цаг

Говьсүмбэр аймгийн 40 өрхийн 50 гаруй мал отроор зусаж байна

Огноо:

,

Бэлчээрийн гарц жигд сайн байгаа ч өвөлд хадгалагдах ургамал нь ховор байна. Үүний зэрэгцээ бэлчээр ашиглах мал, амьтны тоо толгойг харгалзан бэлчээрийн даац, багтаамжаа тооцоолдог. Манай аймагт сүүлийн 3 жилд өвөлжсөн цагаан зээрийн тоо толгойн дундаж 150.0 мян.толгой, тусгай хамгаалалттай газрын аргаль дунджаар 315 толгой гэх мэт бэлчээр ашиглагч зэрлэг амьтдын тоо толгойг, үүний дээр нийт 160.2 мян төл бойжуулсан, махны зах зээлд 150.0 мян.тол малыг нийлүүлэхээр тооцоолж, аймгийн дүнгээр хонин толгойд шилжүүлснээр 645.0 мян. тол мал өвөлжиж, хаваржихаар байна.

Ойрын жилүүдэд отрын мал ихтэй, даац хүрэлцээ муутай байснаас бэлчээр нэлээд талхлагдсан. Талхлагдсан бэлчээр сэргэх хугацаа бага биш, бас ургамлын төрөл бүрэлдэхүүн өөрчлөгдсөн. Үүний улмаас өвөлд хадгалагдахгүй, намартаа хагдрах ургамал зонхилж байна. Өөрөөр хэлбэл үхэр харгана, нарийн харгана гэх мэт харганын төрөл, бусад бутлаг болон үет ургамал маш багассан. Иймд эдгээр нөхцөл байдлыг зөв тооцоолон өвлийн даац, багтаамжаа тодорхойлох юм байна.

Зун, намрын бэлчээрийн даац, ургац 450,000 орчим толгой малд дөнгөж хүрэлцэхүйц байна.

Гэтэл 2019-2020 оны өвөл, хаварт Говьсүмбэр, Төв, Дундговь, Өвөрхангай аймгийн нийт 110.0 мян.мал Малх отрын бүсэд, бусад сумдын нутагт 60.8 мян.мал оторлосон. Хаваржилт хүндэрч, зуншлага тааруу байгаа шалтгаанаар Дундговь аймгийн 6 сумын 40-50 өрхийн 57.2 мян.тол - 61.1 мян.тол мал зусаж, одоо отрын 40 өрхийн 51141 мал зусаад, намаржих гээд байна.

Ийм байдал нь бэлчээрийн талхлагдал, хаварт хөнөөлт мэрэгчдийн асуудал үргэлжилнэ гэсэн үг. Энэ эрсдлээс сэргийлэхийн тулд бэлчээрийн багтаамж, даацдаа тохируулан мал аж ахуйгаа хөтлөх, отрын малыг замбараагүй оруулахгүй байх шаардлагатай.

 
Эх сурвалж: Шадар сайдын хэвлэлийн алба
Дэлгэрэнгүй унших

Чөлөөт цаг

Улаанбаатарт өдөртөө 24 хэм дулаан

Огноо:

,

Малчид, иргэдэд зориулсан мэдээ: Ойрын өдрүүдэд нутгийн хойд хэсгээр бороо, зарим газраар дуу цахилгаантай аадар бороо орох тул  үер ус, мөндөр, нөөлөг салхины аюулаас сэрэмжтэй байхыг онцгойлон анхааруулж байна

2020 оны 08 дугаар сарын 07-ны 08 цагаас 20 цаг хүртэлх: Нутгийн хойд хэсгээр үүлшинэ, бусад нутгаар солигдмол үүлтэй.  Баруун аймгуудын нутгийн баруун хэсэг, төв болон зүүн аймгуудын ихэнх нутаг, говийн аймгуудын нутгийн зарим газраар бороо орно. Салхи баруун хойноос секундэд 6-11 метр, зарим газраар борооны өмнө түр зуур ширүүснэ. Алтай, Хангай, Хөвсгөлийн уулархаг нутаг, Хүрэнбэлчир орчим, Завхан голын эх, Идэр, Тэрэлж голын хөндийгөөр 17-22 хэм, говийн бүс нутгийн өмнөд хэсэг, Дорнод-Дарьгангын тал нутгаар 29-34 хэм, бусад нутгаар 22-27 хэм дулаан байна.

УЛААНБААТАР ХОТ ОРЧМООР: Үүлшинэ. Бороо орно. Салхи баруун хойноос секундэд 6-11 метр, борооны өмнө түр зуур ширүүснэ. 22-24 хэм дулаан байна.


2020 оны 8 дугаар сарын 08-наас 8 дугаар сарын 12-ныг

    хүртэлх цаг агаарын урьдчилсан төлөв

8-нд баруун аймгуудын нутгийн хойд хэсэг, төвийн аймгуудын ихэнх нутаг, зүүн аймгуудын нутгийн зарим газар болон говийн аймгуудын нутгийн баруун хэсгээр, 9-нд баруун аймгуудын нутгийн хойд хэсэг, төв болон зүүн аймгуудын ихэнх нутаг, говийн аймгуудын нутгийн зарим газраар, 10-нд баруун аймгуудын нутгийн хойд хэсэг, төвийн аймгуудын нутгийн зүүн хэсэг, зүүн аймгуудын ихэнх нутгаар, 11-нд нутгийн хойд хэсгээр бороо, зарим газраар дуу цахилгаантай аадар бороо орно. Салхи ихэнх хугацаанд секундэд 6-11 метр, зарим газраар борооны өмнө түр зуур ширүүснэ. Нутгийн хойд хэсгээр сэрүүхэн, Алтай, Хангай, Хөвсгөл, Хэнтийн уулархаг нутаг, Хүрэнбэлчир орчим, Завхан голын эх, Тэрэлж голын хөндийгөөр шөнөдөө 2-7 хэм, өдөртөө 14-19 хэм, говийн бүс нутгийн өмнөд хэсгээр шөнөдөө 15-20 

Дэлгэрэнгүй унших

Санал болгох