Бидэнтэй нэгдэх

Үзэл бодол

Д.Дорлигжав: Ерөнхийлөгч бол Монгол Улсын дипломат албаны орой нь юм

Огноо:

,

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын 30 жилийн ойг тохиолдуулан Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын даргаар ажиллаж байсан Д.Дорлигжавтай хийсэн ярилцлагыг хүргэж байна.

-Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн ажлын алба гэдэг утгаараа бусад төрийн байгууллагаас хэрхэн ялгардаг вэ?

-Бусад төрийн байгууллагаас ялгаатай тал ч бий, адил ч тал бий. Ерөнхий зарчим адил улсынхаа эрх ашиг нэгдсэн бодлогын төлөө хуулийн хүрээнд ажиллана. Ерөнхийлөгчийн институцын онцлог бол олон талтай үйл ажиллагаа явуулдаг. Батлан хамгаалах, эсвэл хуульзүйн яам шиг нэг л салбар хариуцаагүй. Өөрөөр хэлбэл, Ерөнхийлөгчид хамаарахгүй юм гэж байхгүй. Хуулиараа Ерөнхийлөгч бүгдийг нь шийддэггүй ч ард иргэд төрийн тэргүүндээ санал хүсэлтээ тавьдаг. Төрийн тэргүүн улс орны гадаад дотоод бодлогод байр сууриа илэрхийлдэг.  Төрийн ёслол хүндэтгэл гэдэг хүн харахад шоу юм шиг мөртлөө цаанаа гүнзгий утга учиртай. Иймд цаг тухайд нь зөв, ёс зүйтэй хийх гээд үүрэг хариуцлага ихтэй.

Дээрээс нь манай хуулинд нэг сонин зүйл байдаг юм. Ерөнхийлөгч сонгогдоод намаасаа татгалзаад намын бус зарчмаар ажиллана гэж Үндсэн хуулинд байдаг. Зөв л дөө. Тэгсэн хэрнээ зөвлөхүүд нь, Тамгын газрын дарга нь улс төрийн албан тушаалтан байдаг. Тамгын газрыг толгойлж байгаа хүн улс төрийн байр сууринаас хандаж ажиллах юм уу, эсвэл өөрөөр ажиллах уу гэсэн ойлголтын бэрхшээл байдаг. Миний хувьд үндсэндээ төрийн талаа барьж ажилласан. Яагаад гэвэл цаана нь бүхэл бүтэн нам байна. Тэр нь улс төрийнхөө үйл ажиллагааг явуулчихна. Ерөнхийлөгч бол үйл ажиллагааныхаа мөрийн хөтөлбөрт тусгасныхаа дагуу ажиллаж, өөрөө ардчилсан нийгмийн баталгаа байх ёстой. Эрх мэдэлгүй мэт харагдах боловч Ерөнхийлөгчөөс гарч байгаа бодлого, шийдвэрүүдэд нэвт шингэсэн байгаа учраас тухайн намынхаа улс төрийн үзэл бодлыг үйл ажиллагаандаа шингээж байна л гэсэн үг. Тэр үүднээс Тамгын газрын дарга, зөвлөхүүд, улс төрийн албан тушаалтнууд нэг их улс төр яриад яваад байх шаардлагагүй. Үндсэн хуулийн үзэл санааг Ерөнхийлөгчийн хэлж байгаа үг, гарч байгаа шийдвэрт шингээх гэдэг утгаараа төрийн ч үйл ажиллагаа болдог, улс төрийн ч үйл ажиллагаа болдог. Энэ асуудал дээр бол зөрчилдөөд сүйд болдоггүй юм.

Тамгын газрын үйл ажиллагааны талаарх олон нийтийн санаа бодол ойлголтын тухайд?

-Манай Үндсэн хуулийн гажиг энд байгаа юм. “Ийм ийм мөрийн хөтөлбөр хэрэгжүүлнэ гээд сонгогдоод гараад ирсэн шүү дээ. Үүнийгээ хэрэгжүүлэх байх” гэсэн хүлээлт иргэдэд байдаг. Гэтэл нөгөө талд нь өөр нам засгийн эрх бариад байж байдаг. Тэд өөр хандлагатай, өөр зорилт дэвшүүлсэн байгаа. Ингэхээр Ерөнхийлөгчтэй ил далд зөрчилдөх нь их. Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын даргын хувьд хамгийн том бэрхшээл бол энэ. Би хувьдаа тэр бүхнийг улс төрийн хэрүүл маргаан болгож хэзээ ч ил гаргадаггүй байсан. Яагаад гэвэл төр энэ асуудал дээр ард түмнийхээ нүдэнд хэзээ ч сайхан харагддаггүй. Гэхдээ л тэр сөрөөд байгаа, зөрөөд байгаа Засгийн газрын гишүүн, тухайн Засгийн газартай ойлголцохын тулд хувиараа ч, албаны журмаар ч уулзаж ярилцана. Зарим үед улс орны эрх ашиг ярих, заримдаа бүр аргагүй байдалд Ерөнхийлөгчийн мөрийн хөтөлбөрт тусгагдчихсан асуудал гэх мэтээр аль болох л ойлгуулахыг хичээж ажиллаж байлаа.

Хамгийн том бэрхшээл бол Ерөнхийлөгч зарлигийн төсөл санаачлах, хуулийн төсөлд санал оруулах үед өрсөлдөгч намын Засгийн газартай зөрчил үүсдэг юм. Тийм асуудал дээр “Ерөнхийлөгчийн хэлж байгаа юм чинь авууштай юм байна. Хэрэгтэй” гээд ханддаг хүмүүс ч бий. “Ерөөсөө сөрөг хүчний Ерөнхийлөгч учраас сөрж байх ёстой” гэсэн богинохон бодолтой, тийм араншинтай сайд нар ч таардаг. “За яахав дээ Ерөнхийлөгч саналаа л хэлсэн. Авбал аваг. Байвал байг” гээд хаяж болохгүй. Гарцаагүй хаяж болохгүй зүйлийг ойлгуулчих, шийдвэр болгоод хэрэгжүүлчих гээд  хичээдэг боловч муйхарлаад байдаг. Энэ л хамгийн том зөрчил байдаг.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрыг удирдаж байх үедээ тус байгууллагын үйл ажиллагааг сайжруулах, шинэчлэх чиглэлд таны оруулсан хувь нэмэр юу байсан бэ?

-Би олон удаа хэлсэн. 30-аад жил төрийн албанд зүтгээд, хамгийн сүүлд Ерөнхийлөгчийн Тамгын газар ажиллаж байхад нэг зүйлийг ойлгосон. П.Очирбат, Н.Багабанди, Н.Энхбаяр гээд бүх Ерөнхийлөгч сонгогдож гарч ирээд дандаа л зөрчилд ордог. Зөвхөн өөр намын Засгийн газартай төдийгүй, өөрийн нам нь засгийн эрхэнд гарсан ч ялгаагүй зөрчилдөж байсан. Зарим хүмүүс хүнээсээ болоод байгаа юм байна гэж ойлгоод Ерөнхийлөгчийг ч юм уу, эсвэл Ерөнхий сайдыг буруутгах хандлага байдаг. Үнэн хэрэгтээ энэ нь манай тогтолцооны гажиг юм. Ерөнхийлөгчийг ард түмнээс сонгож байгаа нь “Таны энэ бодлого зөв байна. Энийг хэрэгжүүл” гэсэн эрхийг нь буюу мандат өгсөн хэрэг. Гэтэл жилийн дараа УИХ-ын сонгууль болоод дахиад нэг өөр мөрийн хөтөлбөртэй Засгийн газар гарч ирдэг. Тэгээд энэ хоёр мөрийн хөтөлбөрийн зөрчил илт эхэлдэг. Ерөнхийлөгч бол төрийн онолоороо гүйцэтгэх засаглалд ордог. Гэтэл гүйцэтгэх засаглалын хоёр институцыг ард түмнээс сонгочихно. Тэгээд энэ хоёрыг хооронд нь мөргөлдүүлээд байдаг тогтолцооны гажиг байдаг. Энэнээс л манай төрийн энэ бүх гацаа, хэрүүл улбаалаад, цаашаа нам ба фракц, төрийн хагарал зөрчил эхэлж байна гэдэг нь ойлгогдож байсан. Тиймээс төрийн тогтолцоон дээр зарчмын шинж чанартай том өөрчлөлт хийх хэрэгтэй.

Ерөнхийлөгчөө ард түмнээс сонгож байгаа бол гүйцэтгэх засаглалаа толгойлоод явдаг, Ерөнхийлөгчийн засаглалтай болъё. Нэг бол ард түмнээс сонгогддогоо бүр болиод, парламентаасаа сонгогддог. Нэг их олон юм яриад байхгүй, тэд нарынхаа аясаар явж байдаг ийм л хоёр замын нэгийг сонгомоор байгаа юм. Миний бодлоор хууль тогтоодог парламент нь ч ард түмнээс сонгогддог, гүйцэтгэх засаглалын тэргүүн Ерөнхийлөгч нь ч ард түмнээс сонгогддог, Ерөнхийлөгчийн засаглалтай бол их ойлгомжтой зөрчилгүй явах боломжтой. Би Ерөнхийлөгчийн засаглал Монгол Улсад тохирохоор байна гэдгийг удаа дараа хэлээд байгаа. Үндсэн хуулийн өөрчлөлт шинэчлэлээр энэ асуудлыг шийдэх болов уу гэж их харж хүлээсэн. Харамсалтай нь шийдэгдсэнгүй. Харин ч ард түмнээс сонгогдож, мандат авсан Ерөнхийлөгчийн эрх хэмжээг хасах, Ерөнхий сайдын эрх хэмжээг нэмэх замаар энэ зөрчлийг шийднэ гэсэн маягтай өөрчлөлт орсон. Энэ бол асуудлыг шийдэж байгаа биш юм. Улам л гүнзгийрүүлсэн хэрэг. Энэ асуудал дээр “Ерөнхийлөгч хоёр удаа сонгогддог учраас  дараагийн сонгуульд ялахын тулд зөрчил үүсгээд байна” гэж буруу дүгнэлт хийсэн. Үгүй. Ерөнхийлөгч бол нэг эсвэл хоёр сонгогдохоосоо үл хамааран, гарч ирээд өөрийнхөө зөв гэсэн үйл хэргийг, ард түмэндээ дэвшүүлээд гаргаж ирсэн мөрийн хөтөлбөрөө хэрэгжүүлэхийн тулд асуудал тавина. Зөрчил хэвээрээ л байна. Харамсалтай нь энэ асуудлыг шийдэж чадаагүй.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч гадаад харилцаанд улсаа бүрэн эрхтэй төлөөлдөг. Гадаад бодлогыг хэрэгжүүлэх чиглэлд тулгарч байсан асуудлууд?

-Гадаад харилцаан дээр бэрхшээл бага гарч байсан. Үндсэн хуулиараа Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Монгол Улсыг гадаадад төлөөлөх эрхтэй. Тэр утгаараа Ерөнхийлөгч бол Монгол Улсын дипломат албаны орой гэж үзэж болно. Яагаад гэвэл Үндсэн хуулийн үзэл санаа нь тийм юм. Тийм учраас гадаад харилцаан дээр Ерөнхийлөгч маш их идэвх санаачилгатай ажилласан. Засгийн газар ч гэсэн энэ тал дээр зөрчилдөөгүй. Жаахан зөрөх гээд байдаг нь Элчин сайд нарын томилгооны асуудал. Гэхдээ энэ бол зарчмын гэхээсээ илүү хувь хүний л үзэл бодлын асуудал  учраас гайгүй байсан. Гадаад, дотоод дээд хэмжээний айлчлал, Ерөнхий сайд, Гадаад харилцааны сайдын айлчлал гэх мэт зүйлийг ҮАБЗ дээр яриад зохицуулчихдаг байсан.

Танд Тамгын газрын үйл ажиллагаатай холбоотой санал бий юу?

-Гучаад жилд Монгол Улс таван Ерөнхийлөгч сонгоход одоо хүртэл шийдэж чадаагүй нэг асуудал байдаг юм.  Бид санаачилга гаргаад хуулийн төслийг нь бэлэн болгосон. Тэр юу гээч? Тэр бол төрийн дээд шагнал, одон, медалийг олгох журам, түүний хэв загварыг шинэчлэх. Энэ бол гарцаагүй шинэчлэх ёстой зүйл. Учир юу гэвэл шинэ Үндсэн хууль батлагдаад 30 жил болж байна. Гэтэл одоо хүртэл шагнал урамшууллын хууль нь шинэчлэгдээгүй. Хуучин төрийн сүлдтэй, хуучин батлагдсан загвараараа төрийн одон, медаль үйлдвэрлэгдэж байгаа. Энэ дээр үнэхээр хэлэх үг олддоггүй. Арчаагүй ч юм шиг, төрийнхөө ажилд хэнэггүй хандаад байгаа ч юм шиг. Хатуухан хэлбэл хууль зөрчөөд байгаа ч юм шиг. 30 жил өнгөрөөд байхад хуучин төрийн сүлдтэй одон, медаль хүний энгэрт зүүсээр л байна.

Бидний боловсруулсан шагнал урамшууллын тухай хуульд төрлийг нь өөрчилж оруулж өгсөн юм. “Иргэний алдар”-ын 1,2,3-р зэргийн одонгоор иргэнээ шагнадаг, “Цэргийн алдар”-ын 1,2,3-р зэргийн одонгоор мөрдэстэй хүмүүсээ шагнадаг. Гадаадын иргэнийг шагнадаг гурван шагнал нь одоо байгаа “Эрдэнийн очир”, “Найрамдал” медаль, “Алтангадас” одон. Ингээд иргэнээ шагнадаг гурав, цэргээ шагнадаг гурав, гадаадын иргэнийг шагнадаг гурван шагналтай. Дээр нь Улсын баатар, Хөдөлмөрийн баатар хоёрыг нэгтгээд нэг болгоё. Төрийн соёрхол нь байж байг. Чингис хааны одон бол онцгой хүндэтгэлийнх учраас байж байг. Өөр бусад олон шагналыг цэгцэлье” гэсэн төсөл бэлтгэсэн. Тэр үедээ ч, дараагийн 4 жилдээ ч шийдэгдсэнгүй. Энэ Ерөнхийлөгчийн үед ч шийдэгдэхгүй нь. Яг хуулийн дагуу аваад үзэхэд хууль бус шагналууд өгөгдөөд байгаа шүү дээ. Энэ үндсэн хуулийн биш шагнал гэсэн үг.

Дэлгэрэнгүй унших
сурталчилгаа
Монгол Улсын Их Хурлын 2020 оны сонгуулийн санал хураалт дуусах хүртэл сайтын сэтгэгдэл бичих талбарыг түр хаасан тул хүлцэл өчье. SHUDARGA.MN сайтын редакц

Үзэл бодол

Ө.Гантөр: Халамж, хүүхдийн мөнгийг зөвхөн картаар олгоно

Огноо:

,

Гамшгаас хамгаалах бүх нийтийн бэлэн байдлын хүрээнд Төрийн банк хэрхэн ажиллаж байгаа болоод цаашид халамж, хүүхдийн мөнгийг хэрхэн олгох зохицуулалт хийж байгаа талаар Төрийн банкны Гүйцэтгэх захирал Ө.Гантөртэй ярилцлаа.
- Өнөөдрийн хамгийн халуун сэдэв халамж, хүүхдийн мөнгийг банкууд, тэр дундаа Төрийн банк хэрхэн олгох вэ гэдэг байна. Энэ талаар хариулт өгнө үү?

- Монгол Улсын Засгийн газраас гаргасан Бүх нийтийн бэлэн байдлын зэрэгт шилжүүлэх тухай №178, №181 тоот тогтоолын дагуу Улаанбаатар хот болон зарим аймагт хөл хорио тогтоосон. Үүний дагуу Төрийн банкны Улаанбаатар хотын салбар нэгжүүд ажиллахгүй байгаа. Харин хөл хорио тогтоогоогүй аймаг, сумын нэгжүүд ажиллаж байна. Төрийн банкны хувьд нийт халамжийн 90, хүүхдийн мөнгөний 51 хувийг олгодог. Онцгой нөхцөл байдал үүссэн энэ үед Төрийн банкны ажилчид иргэдийг банканд ирэлгүйгээр зайнаас үйлчилгээ авах боломжийг нэмэгдүүлэх, бүх төрлийн төлбөр тооцоог саадгүй хүргэх тал дээр ажиллаж байна. Иргэдийн хувьд банкны бүх төрлийн үйлчилгээг зайнаас авах бүрэн боломжтой гэдгийг энд дурдах хэрэгтэй. Халамжийн тухайд бол банканд данс бүртгэлгүй 20 орчим мянган иргэнд эхний ээлжинд данс нээж, картыг нь хэвлэлээ. Мөн хүүхдийн мөнгө авдаг иргэдийг дансжуулж карт олгохоор болж, хэвлэж дууслаа. Зөвхөн нийслэлд л гэхэд 164 мянган хүн хүүхдийн мөнгө авч байна.

Улсын онцгой комиссоос өгсөн үүрэг чиглэлийн дагуу Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яам болон харьяа байгууллагуудтай хамтран ирэх даваа гариг буюу энэ сарын 23-наас салбар нэгжүүдээ нээн ажиллуулахаар шийдвэрлэлээ. Эхний ээлжинд халамж, хүүхдийн мөнгийг картаар дамжуулан олгох ажлыг хийхээр бэлтгэлээ хангаж байна. Хамгийн гол нь харилцагчид маань энэ өдрүүдэд зөвхөн халамж, хүүхдийн мөнгийг картаар дамжуулан тараана гэдгийг сайн ойлгох хэрэгтэй. Бусад бэлэн төлбөр тооцоо нэг ч хийгдэхгүй гэдгийг онцлон хэлье.

Нийслэлийн хувьд, дугаар хорооны иргэн Төрийн банкны аль нэгжээс халамж, хүүхдийн мөнгөний картаа авах вэ гэдгээ халамжийн ажилтнуудаасаа мэдсэн байх шаардлагатай. Мөн иргэд банканд ирэхдээ халдвар хамгааллын дэглэмээ мөрдөж, амны хаалт, бээлийгээ зүүн, цагдаагийн болон банкны ажилтнуудын шаардлагыг биелүүлж хоорондын зайгаа баримтлан үйлчлүүлэхийг хүсье.

Банк онгойлоо гээд бөөгнөрөл үүсгэн өөрийгөө болон хайртай хүмүүсээ эрсдэлд оруулахгүй байхыг хүсье. Хэрэв бөөгнөрөл үүсвэл иргэд гэлтгүй банканд ажиллаж буй ажилчдад эрсдэл үүснэ гэдгийг хаана хаанаа ойлгох хэрэгтэй.

- Зээлийн гэрээний нөхцөлд өөрчлөлт оруулах хүсэлтийг Төрийн банк хэрхэн авч, шийдвэрлэж байна вэ?

- Хүсэлтийг эхний ээлжинд онлайнаар авч эхэлсэн. Харилцагч, иргэд, байгууллага гэрээний нөхцөлд өөрчлөлт оруулах хүсэлтээ Төрийн банкны веб сайтаар нэвтрэн бөглөх шаардлагатай. Үүний дараагаар бид анх зээл авсан нэгжид хувиарлан эргэн мэдэгдэх болно. Эцэст нь нэмж хэлэхэд Төрийн банкны нийт харилцагчид болон иргэддээ гэртээ байж банкны бүх төрлийн үйлчилгээг цахимаар авахыг уриалж байна. Манай банкны Гялсбанктай байхад бүх төрлийн үйлчилгээг зайнаас авах боломжтой.

- Энэ өдрүүдэд байр болон цахилгааны төлбөр гарч эхэллээ. Эдгээр төлбөрүүдээ иргэд хэрхэн төлөх вэ. Ялангуяа цахим банкгүй, бусд банкны харилцагчид?

- Төрийн банкны ИБиллинг гэдэг үйлчилгээ бий. Аль ч банкны харилцагч бай Төрийн банкны ИБиллинг цэсээр нэвтрэн бүх төрлийн хэрэглээний төлбөрөө төлөх боломжтой. ИБиллинг үйлчилгээнд нэвтэрч ороод гэрийн хаягаа оруулахад QR код гарч ирдэг. Түүнийг нь уншуулаад төлбөрөө хялбар аргаар төлөх боломжтой.
 
Дэлгэрэнгүй унших

Үзэл бодол

Монголын сэтгүүлчдийн нэгдсэн эвлэлээс мэдэгдэл гаргалаа

Огноо:

,

Цар тахлаас урьдчилан сэргийлэх,  бэлэн байдал, хөл хорионы дэглэмийг хэрэгжүүлэхээр эрх бүхий байгууллагуудаас гаргасаар ирсэн хууль, тогтоомж, журмууд хэвлэлийн эрх, эрх чөлөө, сэтгүүлчийн мэргэжлийн үйл ажиллагаанд улам бүр хязгаарлалт хийсээр байгаа нь цаашид ноцтой үр дагаварт хүргэж болох буруу жишгийг тогтоож байна хэмээн үзэж МСНЭ-ээс мэдэгдэл гаргалаа. Тус мэдэгдлийг бүрэн эхээр нь хүргэж байна.


МЭДЭГДЭЛ

Монгол Улсын Үндсэн хуулиар иргэний үндсэн эрх, эрх чөлөө хэмээн тунхагласан “мэдээлэл хайх, хүлээн авах эрх”, “үзэл бодлоо илэрхийлэх, үг хэлэх, хэвлэн нийтлэх эрх”-ийг иргэддээ баталгаатай эдлүүлэх үүргийг төр хүлээх учиртай.

Мөн “Цар тахлаас урьдчилан сэргийлэх, тэмцэх, нийгэм, эдийн засагт үзүүлэх сөрөг нөлөөллийг бууруулах тухай” хуулийн 12 дугаар зүйлд холбогдох байгууллага, албан тушаалтнаас хэрэгжүүлж байгаа арга хэмжээний талаар иргэн нь үнэн зөв, бодит мэдээлэл авах эрхтэй байхаар тусгасан байна. Цар тахлын үед эрх бүхий байгууллагын шийдвэр, арга хэмжээ нь хүний эрх, эрх чөлөөг хамгаалсан зорилготой байх, иргэний үндсэн эрх, эрх чөлөөг хамгийн бага хязгаарласан, бодитой, тохирсон байх хэм хэмжээг ч хуульд заасан.

Гэвч хуулиар иргэнд олгогдсон эрх, эрх чөлөөний гол баталгаа болох хэвлэл мэдээллийн байгууллага, сэтгүүлчдийн үйл ажиллагааг сурвалжлах хэвлэлийн тоо, цагаар хавчин торгууль шийтгэлээр далайлган илтэд хаан боогдуулж, хөл хорионы дэглэмээр халхавчлан хэвлэлийн эрх чөлөө, иргэний мэдэх эрхэд халдаж байгаад харамсаж байна.

Цар тахлаас урьдчилан сэргийлэх хуулиар үүрэг болгосны дагуу манай хэвлэл мэдээллийн байгууллагууд Улсын онцгой комисс болон бусад эрх бүхий байгууллагаас өгсөн сэрэмжлүүлэг, мэдээллийг үнэ төлбөргүй, саадгүйгээр мэдээлж, нийтийг тэгш, хүртээмжтэй мэдээллээр хангах байр суурь, зарчмыг баримтлан хичээнгүйлэн ажилласаар байна.

Гэтэл сүүлийн өдрүүдэд эрх бүхий байгууллагууд хэвлэл мэдээллийн үйл ажиллагааг хязгаарлаж, нийгэм, хүмүүсийн аж амьдрал, бодит байдлыг судлан сурвалжлах, мэдээ мэдээлэл цуглуулах, иргэдийн санаа бодол, байр суурийг хүргэх зэрэг мэргэжлийн эрхийг ноцтой зөрчин боогдуулж байгааг эсэргүүцэж байна. Аливаа онцгой байдал, хөл хорионы дэглэм ч хүн төрөлхтөний үнэт зүйл хэвлэлийн эрх, эрх чөлөөг хорих шалтгаан болох ёсгүй.

Иймд хэвлэлийн эрх, эрх чөлөөг хязгаарласан аливаа журмаа Үндсэн хууль болон Цар тахлаас урьдчилан сэргийлэх тухай хуульд нийцүүлэн өөрчлөхийг Улсын онцгой комисс, Нийслэлийн Онцгой комиссоос шаардаж байна. 

МОНГОЛЫН СЭТГҮҮЛЧДИЙН НЭГДСЭН ЭВЛЭЛ

2020 оны 11 дүгээр сарын 20

Дэлгэрэнгүй унших

Үзэл бодол

Г.Дөлгөөн: Ард иргэдэд учрах санхүүгийн дарамтыг бууруулах бодлогын зохицуулалтыг авч хэрэгжүүлнэ

Огноо:

,

Эх сурвалж: Монголбанк

Монголбанкны Тэргүүн Дэд Ерөнхийлөгч Г.Дөлгөөнтэй ярилцлаа. 

- Арилжааны банкууд энэ цаг үед яг ямар зарчмаар ажиллаж байгаа вэ. Гадаад болон дотоод төлбөр тооцоонд ямар нэгэн саад учрахгүй гэх баталгаа байна уу?

- Арилжааны банкуудын төв оффис ажиллаж байгаа. Ялангуяа банкуудын төлбөр тооцоо, голлох бүтээгдэхүүн борлуулалтын нэгжүүд байнгын ажиллагаатай ажиллаж байгаа учраас өнөөдрийн байдлаар төлбөр тооцоонд ямар нэгэн саад учраагүй хэвийн байна. Хөл хорионы хугацаанд Монголбанкнаас болон банкууд лавлах утас ажиллуулан иргэд, харилцагчдаас ирэх ямарваа санал хүсэлтэд шуурхай  хариу өгч ажиллаж байгаа. Гадаад төлбөр тооцоо ч мөн хэвийн хийгдэж байна. Хэрэв гадаад төлбөр тооцоотой холбоотой ойлгомжгүй асуудал гарвал харилцагч банкныхаа харилцах үйлчилгээний лавлах утсанд холбогдож, нэмэлт заавар, лавлагаа авах замаар гадаад төлбөр тооцоогоо саадгүй хийх боломжтой.

 

Энэ үед аж ахуйн нэгж, байгууллагуудын үйл ажиллагаа зогссоноос үүдэн  иргэдийн хамгийн түрүүнд сонирхож байгаа асуудал бол зээлийн эргэн төлөлтийг хойшлуулах тухай хүсэлтүүд тавьж байна. Үүнийг хэрхэн зохицуулах вэ?

- Мэдээж тодорхой зохицуулалт хийх боломжтой. Өмнө нь 2020 оны 3 дугаар сард бэлэн байдлын зэрэгт шилжихэд УИХ, Засгийн газар, тэр дундаа Монголбанк, Сангийн яамны зүгээс нэлээд олон арга хэмжээ авч ажилласан. Төв банкны хувьд бол иргэдийн хэрэглээний болон бизнесийн, ипотекийн зээлийн нөхцөлүүдэд өөрчлөлт оруулж, цар тахлын үед ард иргэдэд учрах санхүүгийн дарамтыг бууруулсан. Тэгэхээр төв банкнаас дээрх гаргасан шийдвэрүүдийн ипотекийн зээлээс бусад зээлийн төрлүүд дэх өөрчлөлтүүд 12 дугаар сарын 31-нийг хүртэл хүчин төгөлдөр хэвээр хэрэгжиж байгаа. Ипотекийн зээлийн хувьд 6-9 дүгээр сар хүртэл зээлийн эргэн төлөлтийг хойшлуулж, мөн хугацаанаас хойш хэвийн төлөлт рүүгээ шилжсэн. Харин одоогийн нөхцөл байдлын хувьд Монголбанкны зүгээс энэхүү арга хэмжээг үргэлжлүүлэх эсэхийг цар тахлын үргэлжлэх хугацаа, санхүү, эдийн засагт үзүүлэх нөлөөлөл зэргийг харгалзан шийдвэрлэнэ. Хэрэв нөхцөл байдал одоогийн байдлаас хүндэрч, эдийн засаг, санхүүгийн салбарт ноцтой хүндрэл бий болох эрсдэл тулгарвал Монголбанк дараагийн шат дараатай бодлогын арга хэмжээг шуурхай авч хэрэгжүүлэх болно. Төв банк өнөөдрийн байдлаар УИХ-ын дарга, ЭЗБХ-ны дарга, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчөөс чиглэл өгсний дагуу ажиллаж байна. Түүнчлэн Монгол Улсын Засгийн газрын тэргүүний өгсөн чиглэлээр дээрх асуудлын хүрээнд холбогдох  байгууллагуудын хооронд ажлууд яригдаж байна. Эцсийн шийдвэр энэ долоо хоногтоо гарах болов уу.

 

- Цаашлаад хүүг царцаах тухай асуудлыг иргэдээс тавьж байна шүү дээ.

- Хамгийн гол нь банкны системдээ доргио үүсгэхгүйгээр, эдийн засгийн нөхцөл байдалтайгаа харилцан уялдуулж, мөн зорилтот бүлгийн хувьд яг аль хэсэг рүү чиглэх вэ гэдгийг нэлээд нарийн тооцоо, судалгаа хийсний үндсэн дээр шийдвэрлэнэ. 

- Хөл хорионы үед валютын ханшийн хөдөлгөөнд хэр зэрэг өөрчлөлт орохоор байна вэ,  хэрвээ нөхцөл байдал хүндэрвэл ямар арга хэмжээ авах вэ?

- Урсгал дансны алдагдлаас хамаарч Монгол Улсын төлбөрийн тэнцэл сүүлийн хугацаанд тогтмол алдагдалтай гарч байгаа. Үүн дээр хилийн хориг, аж ахуй нэгжийн бондын төлөлт хийгдсэний улмаас оны эхэнд ханшинд дарамт үүсч байсан ч сүүлийн хугацаанд нөхцөл байдал өөрчлөгдсөн. Оны эхнээс төгрөг, ам.долларын эсрэг ойролцоогоор 4.3 хувиар суларсан. Үүний ихэнх өөрчлөлт оны эхний хагаст ажиглагдсан. Оны эхнээс хойш импорт, экспортын хэмжээ буурсан ч 2 дугаар хагасаас эхэлж экспорт сэргэлээ. Олон улсад алтны үнэ өсөж байгаа нь эргээд манайх руу орох валютын урсгалыг нэмэгдүүлж байна. Цаашид ханшийг тогтвортой байлгахад экспортын хэмжээг өнөөгийн түвшинд буюу нэмэгдүүлэхэд анхаарал хандуулах ёстой. Өнөөдрийн байдлаар экспортод ямар нэгэн хориг, саад тавиагүй хэвийн үргэлжилж байгаа учраас ханшид ирэх дарамт бага байхаар байна.

- Ирэх оны мөнгөний бодлогоор инфляцыг 6 хувь орчимд барина гэж Монголбанк зорьсон ч хөл хорио тогтоож, эдийн засгийн идэвхжил буурахаар байна шүү дээ. Ийм тохиолдолд дээрх зорилт хэрэгжих боломжтой юу?

- Өнөөдрийн байдлаар Монгол Улсын хэмжээнд инфляц 1.4  хувьтай байна. Дэлхий дахинд шатахууны үнэ буурсан, мөн махны үнэ буурсан зэрэг олон хүчин зүйлээс шалтгаалан  инфляц буурч байна. Тэгэхээр ирэх жил эдийн засаг өснө гэсэн хүлээлттэйгээр +/- 2 интервалтайгаар 6 хувийн инфляцын зорилтыг дэвшүүлсэн. Мөн бусад улс орны эдийн засгийн хүчин зүйлс, хүлээлттэйгээ уялдан энэхүү зорилтыг тодорхойлсон.  Удахгүй Ковид-19-ын вакцин гарах талаар дэлхий нийт мэдээлж эхэлж байгаа нь сайн хэрэг. Учир нь вирусний улмаас үүдэлтэй тодорхойгүй байдлаа шийдвэрлэх боломж харагдана гэсэн үг шүү дээ.

- Иргэдээс хамгийн их ирж байгаа асуултын нэг бол гэрийн хөл хорионд байгаа энэ үед  банкнаас мөнгөө авъя гэхээр банк ажиллахгүй байна, энэ тохиолдолд яах вэ гэдэгт тайлбар өгнө үү.

- Товчхондоо төлбөр тооцоог аль болох цахимаар буюу онлайнаар гүйцэтгэх хэрэгтэй. Гэхдээ цахим гүйлгээг ашигладаггүй иргэд бий. Таны асуусантай холбогдуулан хэлэхэд, ойрын өдрүүдэд халамж, тэтгэврийн мөнгө олгох хугацаа болсон нь энэ асуудлыг иргэд илүүтэй их тавьж байгаа байх. Үүнийг ойлгомжтой, цэгцтэй болгохын тулд Засгийн газар, Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яамнаас нэлээд идэвхтэй ажиллаж, үйлчилгээ үзүүлж буй томоохон салбар нэгжтэй банкуудтай харилцан зөвшилцөж, хамтран ажиллаж байна. Тиймээс иргэдэд аль болох хүндрэл дарамт үүсгэлгүйгээр шийдэхэд анхаарч байна. Гэхдээ аль болох бэлэн мөнгөтэй харьцахаас  зайлсхийж, гарцаагүй тохиолдолд АТМ машин ашиглах, банкны салбар, нэгжээр үйлчлүүлэх бол хорио цээрийн дэглэмийг чанд баримтлан, эрүүл ахуйн шаардлагыг бүрэн хангаж, хоорондын зайг барьж, бөөгнөрөл дараалал үүсгэхгүй байхыг  зөвлөж байна. Монголбанкны зүгээс энэ чиглэлээр банкуудтай идэвхитэй хамтран ажиллаж байна.  

- Хадгаламжтай хүмүүс яах вэ?

- Хадгаламжтай иргэд мэдээж онлайнаар төлбөр, тооцоогоо хийх боломжтой. Хэрвээ томоохон дүнтэй гүйлгээ хийхээр болвол тухайн банкиндаа хандаад, төв оффис дээр нь очиж, үйлчилгээ авахад нээлттэй.  

Ярилцсанд баярлалаа.        

Дэлгэрэнгүй унших

Санал болгох