Бидэнтэй нэгдэх

Үзэл бодол

Жолоочийн даатгалын тухай хууль хоцрогджээ

Огноо:

,

Хүний  амьдралд тохиолдож  болох  тааламжгүй үйл явдлын эрсдэлийг бууруулах, учрах хохирлыг  хамгийн богино хугацаанд  арилгах  үр дүнтэй санхүүгийн арга бол даатгал юм.  Монгол Улсад  бие даасан хуультай, албан журмаар даатгуулах  7 төрлийн  даатгал байдаг.  Эдгээрийн дотроос  олон түмэндээ хүртээмжтэй үйлчилдэг, нэр хүндтэй   даатгалууд олон бий.  

Тэтгэврийн даатгал-д  даатгуулбал өндөр насныхаа тэтгэвэрт  гараад  сар бүр тэтгэвэр авч байна.   Мөн  тэтгэврийн  даатгалаас  зээл авсан иргэдэд  470,0 тэрбум төгрөгийн  өрийг нь нэг удаа  УИХ –аас  цайруулах шийдвэрийг хүртэл гаргаад байна. 

Ажилгүйдлийн даатгал-д даатгуулсан хүн  ажлаасаа халагдсан болон  өөрийн хүсэлтээр  чөлөөлөгдсөн бол  тодорхой хугацаанд  ажилгүйдлийн  тэтгэмж авдаг.

Эрүүл мэндийн даатгал-д  даатгуулсан хүн  шимтгэлээ хугацаанд нь жил бүр тогтмол төлсөн,  дараалсан 3 жил эрүүл мэндийн даатгалын сангаас  тусламж, үйлчилгээний зардал  гаргуулаагүй  даатгуулагчийг  нэг удаа  эрүүл мэндийн  үзлэгт  хамруулж 2,0 сая хүртэл  төгрөгийг улсаас олгож байна.  

Эдгээрийг даатгуулагч иргэдэд  хүргэх үйл ажиллагааг Нийгмийн даатгалын ерөнхий газар, Эрүүл мэндийн даатгалын ерөнхий газар зэрэг  бие даасан  байгууллага  хариуцан хэрэгжүүлдэг.

Харин  1,1 сая  шахам  тээврийн хэрэгсэлтэй авто тээвэрчдээс  700 гаруй мянган иргэн жолоочийн  хариуцлагын даатгалд жил бүр албан журмаар  даатгуулаад, ямар ч урамшуулал  авдаггүй .

Үүний шалтгаан нь Жолоочийн хариуцлагын  албан журмын даатгалын үйлчилгээг  АРИЛЖААНЫ ДААТГАЛЫН  15  КОМПАНИ  эрхэлж байгаад хамаг учир нь байгаа юм.  Тэд бол  ашгийн байгууллага.  Тиймээс  жолооч нар энэ даатгалын үйлчилгээ, үйл ажиллагаанд   нь  сэтгэл дундуур  байдаг.

Монгол улсад хэрэгжиж байгаа хуулиуд  даатгагч, даатгуулагчийн  аль  алиных нь эрх ашигт жигд үйлчилж байх  ёстой.  Гэтэл  арилжааны даатгалын компаниуд  энэ  ажил үйлчилгээг эрхлэхдээ  зөвхөн өөрт  төвлөрүүлэх  орлогодоо илүү анхаарч  байгаад байгаа юм. Судалгаанаас  харахад  тухайн жилдээ   дээрх   даатгуулагчдын  4,2 хувь буюу  28 мянга орчим жолооч   осол  зөрчилд  холбогдож даатгалд хандсан  байдаг.  Цаана нь  үлдсэн  95,8 хувь нь  хураамжаа төлсөн ч даатгалаас ямар нэгэн  урамшуулал, нөхөн төлбөр  авдаггүй юм байна.

Нэгэн түүхийг  эргэн санахад   жолооч нарын  албан журмын  даатгалын тухай хууль  2011 онд  гарахаас өмнө   сайн дурын үндсэн дээр даатгал хураадаг байх  үед   жилдээ  З тэрбум  төгрөгийн хураамж төвлөрдөг байсан.  Харин  хууль хэрэгжиж эхэлснээр  хураамж нь   10 дахин өссөн  байдаг. 

Гэтэл  арилжааны  даатгалын компаниуд  хураамжийн хэмжээг  нэмэх хэрэгтэй байна.  Бидний үйл ажиллагааны зардал  өндөр байгаа, дээрээс нь  даатгалын сан бүрдүүлэх  ёстой гэсэн шаардлага  тавьдаг  юм билээ. Ингэж ёроолгүй сав шиг авирлахын оронд  хэрэгжүүлж  байгаа хуулиндаа хүндэтгэлтэй хандаж, хамрагдаж байгаа олон зуун  мянган даатгуулагчдынхаа эрх ашигт  дэмжлэг  үзүүлэх ямар нэгэн ажил, санаачлага  гаргаж ажиллах шаардлагатай баймаар юм.   Мөн   хууль хэрэгжиж эхэлснээс хойших  8 жилийн хугацаанд  арилжааны   даатгалын компаниуд  160,8 тэрбум  төгрөгийг  албан журмын даатгал нэрийн дор  хураан авсныхаа   96,6  тэрбумыг  даатгуулагчдын хохирлын нөхөн төлбөрт  олгож,   үлдсэн  65,2  тэрбум төгрөг  нь тухайн  компаниудын мэдэлд  үлдсэн  нь тодорхой   байдаг. 

Олон улсын  туршлагаас  үзэхэд  жолоочийн хариуцлагыг дээшлүүлэх , осол зөрчлийг багасгах зорилгоор  АНУ-д   1908 оноос даатгалын  төлбөр төлсөн жолоочид  тусгай хөнгөлөлт  эдлүүлдэг  журам  хэрэгжиж   эхэлсэн байдаг.  Одоо дэлхийн 165 оронд  жолоочийн  хариуцлагын албан журмын даатгалын систем  хэрэгжиж  байна.  Эдгээр улсууд  өнөөдөр манайд хэрэгжиж байгаагаас арай өөрөөр  хэрэгжүүлж  байна. Нэг талаас  даатгалд олныг  хамруулах, нөгөө талаасаа даатгуулагчдын  даатгуулах сонирхохыг нэмэгдүүлэхэд  чиглэгдсэн бодлого барьдаг  юм билээ.   Манай улсын хувьд  1992 оноос   Монгол улсын авто тээврийн  болон  өөрөө явагч  хэрэгслийн  албан  татварын  тухай  хууль, 2011 оноос Жолоочийн  хариуцлагын албан журмын  даатгалын тухай  хуулиуд батлагдан гарч  хэрэгжүүлэх үйл явц  эхэлсэн түүхтэй.

Монголын төрөөс албан журмын даатгалын хуулийг  хэрэгжүүлэхдээ цөөн хэдэн  хүний ашиг олох хэрэгсэл  болгох биш,  харин  төрийн бодлого нь  нийгмийг  илүү хариуцлагажуулах, зам тээврийн  ослын тоог бууруулах,  жолооч нарын хариуцлагыг  өндөржүүлэхэд чиглэгдсэн байх  ёстой.

Гэтэл бидний дагаж мөрдөж буй   хууль  маань   осол зөрчил гаргадаггүй  жолооч нарыг урамшуулах зорилгоор  төлбөрийн хэмжээг   жил ирэх тутам тодорхой хэмжээгээр багасах зарчмыг   хэрэгжүүлэх ёстой.

Албан журмын  даатгалыг  сайн дурын  даатгалын  үйл ажиллагаа  эрхэлдэг  арилжааны компаниудаар  эрхлүүлэх нь  буруу.   Өнөөдөр энэ ажлыг 15 компани,  200 гаруй салбар, 3000 орчим  ажиллагсад  хариуцан  гүйцэтгэж  байна. Тэдэнд  нэгдсэн удирдлага, хяналт   байдаггүй.  Нэг аймагт 7-11  даатгалын компанийн салбар ажиллаж байна.  Мөн  тээврийн хэрэгслийн техникийн хяналтын улсын  үзлэгийг  хөдөө  орон нутагт зохион байгуулахад  даатгалын компанийн хүмүүс дагаж  явдаг.  Тэд нэг суманд  2 хонохдоо  20 – 50 жолооч  даатгаад,  дараагийн сум руу явсаар 2 сар шахам хугацаанд тойрдог. Хотын техникийн хяналтын төвүүдэд  нөгөө  15 компанийн  төлөөлөгч нар  даатгуулахаар ирсэн хүнээ  булаацалдаад сууцгааж байдаг.   Гэтэл  цаана нь хэдэн жолооч даатгалд хамрагдахгүй үлдэж байгаа сонирхдоггүй . Тэгвэл жил бүр жолоочийн хариуцлагын  даатгалд   орон нутагт 36 хувь, Улаанбаатар хотод  25  хувь нь  оролцдоггүй  үлддэг.  Эндээс харахад  даатгалд  хамрагдаагүй жолооч жил бүр  200 гаруй  мянгаараа  үлдэж байна. Үүнийг нэгдсэн зохион байгуулалтад оруулан,  зөв  хяналт тавьж ажиллахад ердөө 180 хүний зардлаар  улсын хэмжээнд  гүйцэтгэх боломжтой тухайгаа  Албан журмын даатгагчдын холбооноос  тооцоолсон байдаг. Энэ асуудлыг  хууль  санаачлагч нар анхааралдаа  авах   хэрэгтэй байна.

Жолоочийн албан журмын даатгалыг  ажил үүргийн нь хувьд  хамтарч болох   тээврийн хэрэгслийн техникийн хяналтын үзлэгийн байгууллагатай  нэгтгэхэд  илүү сайн талтай   байж болох юм.  Тэгвэл эндээс  даатгалд  хамрагдалт нь нэмэгдэх,  олон жил осол гаргаагүй жолооч нарт  техникийн хяналтын үзлэгийг   үнэгүй хийж өгөх, тос маслыг нь  солих үйлчилгээ үзүүлэх гэх мэт олон төрлийн үйлчилгээг  даатгуулагчид даа үзүүлж   тэдний эрх ашиг, сонирхолд нийцүүлэх  хэрэгтэй байна.

Зам тээврийн ослоос   үүссэн  хохирлыг  үнэн зөв  тодорхойлох  мэргэжлийн  хохирол  үнэлэгч  ховор, ажиллаж байгаа нь  Санхүүгийн зохицуулах хорооноос  зөвшөөрөл авсан нэртэй мэргэжлийн бус  хүмүүс  байна.  Тэдэнд оношлогооны  багаж, шалгах хэрэгсэл байхгүй  нүдэн баримжаагаар  ажилладаг . Оношлогооны байгууллагуудтай  хамтарч ажиллах  шийдвэр байгаа ч  түүнийг  нь хэрэгжүүлэх эрх зүйн  зохицуулалт байхгүй.   Хөдөө орон нутагт энэ асуудал илүү хүндрэлтэй  байна. 

Даатгуулагчийн нэг удаагийн гэрээнд  хэдэн удаа  нөхөн төлбөр авах тухай  тусгаагүй.  Үүнийг тодорхой болгох хэрэгтэй байна. Тухайлбал , Монгол даатгалд даатгуулсан жолооч нараас нэг жилийн дотор  32 жолооч  4-9 удаа  осол зөрчил гаргаж  нөхөн төлбөр авсан  судалгаа байдаг.  Энэ  нь гэрээнд  тусгаагүйгээс  гадна  хуучин муу  автомашинтай  жолооч  санаатай  болон санамсаргүй үйлдлүүд гаргаад  төлсөн даатгалаасаа хэд дахин давсан  даатгал  авдаг байж болох юм.  Ийм жолооч  осол зөрчил гаргадаггүй жолоочтой адил  хураамж  төлж болохгүй.  Үүнийг итгэлцүүрээр  тооцох бололцоотой ч, гэрээ хийхээс татгалзах эрх  даатгалын компаниудад бий.

Осол  зөрчил гаргасан жолоочийн  тоо үнэн зөв  гардаггүй. Тухайлбал  замын цагдаагийн  бүртгэлийн  тоо,  нөхөн төлбөр олгосон  даатгалын компанийн мэдээллийн  тоо  хоорондоо    10-аад  мянгаар зөрж  байгаа.  Шалтгаан нь  даатгуулагчид осол зөрчилд холбогдчихоод  даатгалын  компаниудад хандахад  урдаас нь цагдаагийн тодорхойлолт  шаардах болсон. Тодорхойлолт  авахад  цагдаагийн газраас жолоочийн  оноог нь хасаад,  100 мянган төгрөгөөр  торгодог.  Үүнийг  даатгалын байгууллага  газар дээр нь очиж  асуудлыг шийддэг  гадаадын туршлага байдаг л юм билээ.

Мөн хуулинд  тухайн тээврийн хэрэгслийг өмчлөгч нь  жолоочийн хариуцлагын даатгалд  даатгуулж,  уг тээврийн хэрэгслийг хөлсөөр барьж буй жолооч  мэргэшсэн жолоочийн даатгалд  даатгуулна гээд  заачихсан байгаа нь  хэрэгжүүлэхэд    хүндрэл гарч байна

Та бүхэнтэй саналаа солилцогч миний бие   жолооч нарын хариуцлагын  даатгалын тухай хуулийн  хэрэгжилтийн талаар багагүй хугацаанд  судалгаа  явуулж,  400 шахам жолоочоос санал асуулгын  хуудсаар тодорхой сэдвээр мэдээлэл  авч,  арав гаруй аж ахуй нэгжийн удирдлагатай санал солилцсон  юм. Эндээсээ  дүгнэхэд   дээрх хууль  маань  жолооч нарыг хариуцлагын  даатгалд  албан журмаар  хамруулах нь төрийн бодлогын хүрээнд хийгдэж буй мэт боловч  үнэндээ  арилжааны даатгалын  15 компанийг  хөрөнгөжүүлэх агуулгатай хэрэгжиж  байна гэж хэлж болохоор  байна.

Уг нь Улсын Их Хурлын 2017 оны  11 дүгээр  тогтоолоор  батлагдсан  “Монгол Улсын хууль тогтоомжийг 2020 он хүртэл  боловсронгуй болгох үндсэн чиглэл”-ийн  9-дэх зүйлд

“Санхүү ,эдийн засаг, татвар, банк,  даатгалын  чиглэлээр” гэсэн  хэсгийн 80-д

“Даатгалын салбарын өнөөгийн  байдал, хөгжлийн хандлага, зах зээлийн эрэлт,  хэрэгцээнд  нийцүүлэн  уг зах зээлд гадаадын  хөрөнгө оруулалтыг дэмжих, даатгалын  нэр төрөл, бүтээгдэхүүний ангилал, тэдгээртэй  холбоотой зохицуулалтыг нарийвчлан тусгах”  замаар даатгалын  тухай  хуульд  нэмэлт өөрчлөлт  оруулах тухай,

Мөн хэсгийн  81-д 

“Улсын Их Хурлаас  2011 онд баталсан  Жолоочийн  хариуцлагын  даатгалын тухай хуулийн хэрэгжилтэд  үндэслэн  энэ төрлийн  даатгалын зах зээлд оролцогчдын  үйл ажиллагааг  нарийвчлан  зохицуулах, даатгуулагчийн  хариуцлагыг  сайжруулах”  зорилгоор  Жолоочийн  хариуцлагын   даатгалын тухай хуульд  нэмэлт өөрчлөлт  оруулах тухай  хуулийн төслийг  тус тус  боловсруулахыг  заасан  байдаг юм билээ.

Гэвч хуулийн хэрэгжилт  гацаж  байгаа нь амьдрал дээр   харагдаж , хуулийг шинэчлэх  санаачлага  2017 оны 2 дугаар  сараас эхэлсэн  боловч  даатгалын орлого ашиг нь өндөр  байдагаас  хуучнаар нь мөрдөх   сонирхолтой  хэсэг бүлэг хүмүүс  сөргөөр  нөлөөлж   Улсын Их Хурлын энэ удаагийн  чуулганаар  хэлэлцэхгүй  болсныг   жолооч нар  эсэргүүцэж ,  даатгалын төлбөр  жил  бүр урд оныхоосоо  нэмэгдэж байдагт бухимдаж ЭРХ МЭДЭЛТНИЙ  АЛБАН ТАТВАРын тухай хууль   гэж нэрлэдэг болоод  байна.

Үүнд анхаарч жолоочийн  даатгалын  тухай  хуулийн зарим заалтуудаас болж  даатгагч,  даатгуулагч нарын хооронд үүсээд байгаа   үл  итгэлцлийг  нэг талд нь гаргах  зорилгоор  шинээр боловсруулах    хуулийн  төсөлд  өгөх  саналаа  нийт татвар төлөгч  жолооч  та бүхнээрээ  хэлэлцүүлэхээр  саналаа  хүргүүлж байна.  Үүнд  :

Гудамж, замын хөдөлгөөнд оролцож  яваад санамсаргүй  байдлаас осол зөрчилд  холбогдсон  жолооч  тухайн үедээ  сандарч,  асуудлаа түргэн шуурхай барагдуулахыг  хичээдэг.  Тэр үед  хохирлыг  нь үнэн зөв  шийдвэрлэнэ  гэж  итгэж,  үнэлгээчдийг  барааддаг.  Гэтэл үнэлгээчдийн  маань  ихэнх нь мэргэжлийн бус  хүмүүс  ажилладаг бөгөөд  үнэлгээ нь  газар бүр өөр  өөр  төлбөртэй   байдагт нь  жолооч нар  гомдоллодог. Үйлчлүүлэгчдэд  үзүүлэх  материал,  харьцуулах  лавлагаа  ил тод  байдаггүй  нь  тэдэнд  итгэл үнэмшил   төрүүлдэггүй. Тэгээд ч  эвдрэл гэмтлийн нь оношлогооны  хэрэгслээр шалгаагүйн дээр нүдээрээ хараагүй, гараараа барьж  үзээгүй байж  утасны зураг, хүний амаар үнэлэх нь  жолооч нарын дургүйцлийг  төрүүлдэг.   Дээрхи  асуудалд   Тээврийн цагдаагийн газар, Авто тээврийн Үндэсний төв,  Санхүүгийн зохицуулах хороо хамтран  тусгай журам гаргаж  цэгцлэх шаардлагатай  байна

Жолоочийн даатгалын тухай хуулийн   6 дугаар зүйлд “Даатгалд үл хамаарах  нөхцөл” өөр заагдсан тээврийн хэрэгслийн жолоочоос гадна  даатгал төлөх  ёстой нийт жолооч нарын 30 шахам хувиас  татвараа  хураан  авч чадахгүй байгаа.  Энэ нь хууль хэрэгжүүлэгч  байгууллагын  санаачлага сул  байгаатай холбоотой  юм.

Жолоочийн даатгалын тухай хуульд  жолоочоос авах суурь  хураамжийг өсгөх , бууруулах  даатгалын гэрээний  мэдүүлэг, маягт  зэргийг батлах эрхийг Санхүүгийн зохицуулах хороонд  хариуцуулсан байдаг. Гэтэл жил  бүрийн судалгаанаас харахад   нийт  даатгал төлөгчдийн  90 гаруй хуь нь  тухай жилдээ  осол зөрчилд  холбогдоогүй  хөдөлгөөнд хамрагдсан байдаг .  Олон жил осол зөрчил гаргаагүй  жолооч нарыг  урамшуулан даатгалыг  тодорхой хэмжээгээр  бууруулах  боломжтой байтал   дараа  жил нь нэмэгдсэн  байдаг ба суурь  хураамж  дээр 9 итгэлцүүрээр  тооцож  нэмж хураамж авдаг  тухай гомдлыг   олон даатгуулагч  гаргаж байна. Үүнийг шинээр гаргах хуулинд  тодорхой зааж,  өөрчлөлт оруулах  шаардлагатай байна.

Даатгалын байгууллагууд жолооч нартай байгуулдаг  хариуцлагын даатгалын гэрээнд  тухайн автомашины эзэмшигчийн гэрийн бүлийн хүний нэрийг бичүүлээд хүн тус бүрээр тооцож  даатгалыг албан журмаар  нэмж  авдаг нь хуулиа зөрчин  шунал нь хэтэрсэн татвар  болж байна.  Үүнийг  анх гэрээ байгуулахдаа  тээврийн хэрэгслийн гэрчилгээнд  бичигдсэн эзэмшигчтэй  зөвхөн автомашины марк,  улсын дугаараар  гэрээ  байгуулахад хангалттай болно.  Гэрээний  хавсралтын нэрийн хүснэгтийг  шаардлагагүй гэж үзэж байна.

Хөдөө орон нутагт  ажилладаг  даатгалын  салбарууд  зөвхөн  татвар хураахаас  хэтрэхгүй байна.  Тухайн нутагт  осол зөрчилд  холбогдсон жолоочид  үйлчлэх шуурхай алба  гэж байдаггүй.  Нэгэнт даатгал хурааж л байгаа бол хот, хөдөө гэх ялгаагүй  жолооч нарт жигд үйлчлэх шаардлагатай.

Хөдөлгөөнд оролцож буй жолооч нараас ослын даатгалын төлбөр хураамжийг  хуулиар  далайлган  албадан гаргуулж авдаг боловч  тэднийг  осол зөрчил гаргахаас  урьдчилан сэргийлэх соён гэгээрүүлэх  сурталчилгаа,  анхааруулах ажил  огт  хийгддэггүй гэсэн гомдол  санал асуулгад оролцогчдын 98 хувь нь гаргаж байна. Энэ талаар тодорхой заалт оруулахыг сануулж байна.

Даатгагч компаниуд  болон Санхүүгийн зохицуулах хороо  даатгуулагч нараас албан журмын даатгал нэрээр  дарамтлан  хураасан  хураамжийнхаа  30 гаруй хувийг  хэрхэн юунд зарцуулснаа  тодорхой мэдээлдэггүй  тухай  Монголын  Үндэсний олон нийтийн радио, телевизийн  ярилцлагад  оролцогч нар дурдаж,  шаардаж  байсан.  Энэ талаар  нийт даатгуулагчдад тодорхой мэдээллээр  хангаж   орлого, зарлагыг шилэн данстай болгохыг анхааруулж  байна.

Бид  улсын гэсэн  нэртэй олон сангийн хөрөнгө  луйварчдын гарын салаагаар хэрхэн  үрэгдэж  буйг  өдөр бүр мэдээллийн хэрэгслээс  харж,  мэдэрч  байгаа.  Түүнтэй нэгэн адил жолоочийн  даатгалын сан нэрээр   цугларсан  хөрөнгө   энэ хэдэн жилд хэрхэж байгаа  талаар  татвар төлөгч  жолооч, иргэдэд   мэдээлэл огт байхгүй  байгаа  бөгөөд  уг  санг  хариуцаж буй  хүмүүс  мэдээлэл өгөхөөс  татгалзаж байна.  Үүнийг  шинээр гаргах хуулийн төсөлд  тодорхой  тусгахыг  шаардаж  байна.

Санхүүгийн зохицуулах хорооноос   Жолоочийн албан журмын  даатгалыг  хувийн хэвшлийн  байгууллагуудад  хариуцуулсныг    санал асуулгад оролцогчид 100 хувь   буруу гэж үзэж  байна. Даатгуулагч  нарын эрх ашгийг хамгаалах   байгууллага нь  ашгийн төлөө ажилладаг хувийн  компани биш олон зуун мянган  жолоочийн  төлөө ажиллаж  чадах  байгууллагыг  шинээр буй болгох   хэрэгтэй  байна.

Албан журмын даатгалыг  Санхүүгийн зохицуулах хороо хариуцсанаар  хяналт суларч,  эрх мэдэл нь  цалгардан  зөрчил үүсч   байна.  Иймд  даатгуулагчид  хэнээр эрх ашгаа  хамгаалуулахаа   өөрсдөө  шийддэг  байх нь ардчилсан нийгэмд   зохицно  гэж   жолооч нар   үзэж  байгааг хуулийн төсөл боловсруулагч нарт анхааруулаад  татвар төлөгч  жолооч нарын эрх ашгийг  хамгаалсан    хуультай болно   гэдэгт  найдаж байна.

Жолоочийн хариуцлагын  тухай хуулийн  талаар  зарим   татвар төлөгчид  иймэрхүү  санал  бодолтой байгааг  та бүхэн  өөрсдөө тунгаан  хэлэлцэж  хуулиа  шинэчлэх  хэлэлцүүлэгт  идэвхтэй оролцохыг уриалж байна. 

Дэндэвийнхэн. Г. ЛХАМСҮРЭН

Монгол улсын зөвлөх инженер

2019.01.13.

 

Дэлгэрэнгүй унших
сурталчилгаа
Монгол Улсын Их Хурлын 2020 оны сонгуулийн санал хураалт дуусах хүртэл сайтын сэтгэгдэл бичих талбарыг түр хаасан тул хүлцэл өчье. SHUDARGA.MN сайтын редакц

Үзэл бодол

Монгол Улсын Эрчим хүчний салбарт шинэчлэл шаардагдаж байна

Огноо:

,

ЯАГААД? Эрчим хүчний салбарыг зохицуулалттай, хувийн хэвшлийг дэмжсэн өрсөлдөөнт зах зээлийн тогтолцоонд шилжүүлэх үйл явц 2001 оноос эхэлсэн хэдий ч шинэчлэлийн ажлын эхний хэсэг болох төрийн өмчийн нэг том бүтцийг задалж олон жижиг компани болгон зохион байгуулах, зохицуулалтын тогтолцоо бүрдсэн боловч цааших алхмууд гацаанд орж зогсонги байдлаас гарч чадалгүй өнөөдрийг хүрлээ.

Төрөөс эрчим хүчний салбарыг 2030 он хүртэл хөгжүүлэх бодлогын баримт бичигт салбарын алсын харааг “Улс орны эдийн засгийн өсөлт, тогтвортой хөгжил, эрчим хүчний аюулгүй байдал, найдвартай ажиллагааг бүрэн хангаж, хувийн хэвшил, зохицуулалттай, өрсөлдөөнт зах зээлд суурилсан үр ашигтай, хэмнэлттэй, байгаль орчинд ээлтэй технологи бүхий, цахилгаан эрчим хүч экспортлогч орон болоход оршино.” гэж тодорхойлсон.

Мөн УИХ-аас 2020 оны 5 сард баталсан “Алсын хараа - 2050” Монгол Улсын урт хугацааны хөгжлийн бодлогын баримт бичигт  “Эрчим хүчний салбарт олон нийлүүлэгчтэй болох замаар улсын монополийг задлах, үнэ тарифийг чөлөөлөх бодлогыг хэрэгжүүлэх нь урт хугацаанд өөрийн эрчим хүчний хямд эх үүсвэрт тулгуурласан үр ашигтай үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх, зохистой хэрэглээг төлөвшүүлэх, эрчим хүчний хангамжийн найдвартай, аюулгүй байдлыг хангах үүднээс чухал ач холбогдолтой болно” гэж томьёолсон билээ.

Иймд Төрийн бодлогод тусгагдсан зорилгодоо хүрэхийн тулд төлөвлөж эхлүүлсэн ажлаа бодьтоор  хэрэгжүүлэх, гацаанд орсон төслүүдийг явуулах, шинэчлэлийн реформыг зайлшгүй эхлүүлэх шаардлага тулгараад байна гэж үзэж байна. Эрчим хүч нэг талаасаа төрийн зохицуулалтад байх ёстой стратегийн чухал салбар хэдий ч нөгөө талаасаа бизнесийн зарчмаар ажиллаж эрүүлжих зайлшгүй шаардлага байна. Эрчим хүчний салбар ЭРҮҮЛЖИЖ байж урт хугацаанд хэрэглэгчдийг найдвартай, чанартай эрчим хүчээр хангах, цаашид тогтвортой хөгжих боломжтой.

Нөгөөтэйгүүр Дэлхий нийтээрээ эрчим хүчний салбарын хөгжлийн шинэ шатанд  гарах шинэчлэл, өөрчлөлтийн үйл явц ид явагдаж буй өнөө үед олон улсын түвшинд бид тэргүүлэхгүй ч тэднээс хоцрохгүй байх, хөгжлийн чиг хандлагаа өөрчилж хөл нийлүүлэн алхах, дасан зохицох чухал үе ирээд байна.

“Өөрчлөлт бол амьдралын хууль юм. Зөвхөн өнгөрсөн болон өнөөдрөө хараад байвал ирээдүйгээ алдах болно”
АНУ-ын 35 дахь Ерөнхийлөгч Жон Кеннеди

Иймээс салбарын ЗАЛУУ ҮЕИЙГ ТӨЛӨӨЛӨЛ бид эрчим хүчний САЛБАРЫН ШИНЭЧЛЭЛИЙГ ирэх 4 жилийн хугацаанд дараах 5 чиглэлд хийх нь зүйтэй гэж үзэж байна.

1.    Хүнээ бэлдэж, чадавхжуулах
2.    Хууль, эрх зүйн орчныг сайжруулах
3.    Компанийн засаглалыг өөрчлөх
4.    Технологи нэвтрүүлэлтийг бүх шатанд дэмжих
5.    Уян хатан үнэ тарифын тогтолцоог бүрдүүлэх

1. ХҮН БОЛ БҮХНИЙ СУУРЬ:

Нөхцөл байдал: Мэдлэг, чадвартай боловсон хүчингүйгээр бид салбарын найдвартай, тогтвортой үйл ажиллагааны талаар ярих боломжгүй. 2019 оны статистикийг харахад эрчим хүчний салбарт 16,045 ажилтан, албан хаагч, инженер техникийн ажилтнууд ажиллаж байна.  Энэ тоо жил ирэх тусам нэмэгдэх хандлагатай байна. Нэг талдаа олон хүн ажилтай болж байгаа мэт харагдаж байгаа боловч нөгөө талдаа үр ашиггүй байдал, зардал нэмэгдэж эрчим хүчний үнэ нэмэгдэх шалтгаан болж байна. Иймд ажлыг хүний олноор бус мэдлэг, чадвар, технологийн дэвшилд суурилсан бодлогын чиглэлд явах ёстой гэж үзэж байна.

Санал: Салбарын урт хугацааны хөгжлийн бодлогын баримт бичиг  (Төрөөс эрчим хүчний талаар баримтлах бодлого 2015-2030, Алсын Хараа-2050)-үүдэд тусгагдсан зорилго, зорилтуудыг (ирэх жилүүдэд баригдах эх үүсвэрүүд, шугам сүлжээ, хэрэглэгчдэд үзүүлэх үйлчилгээ) хэрэгжүүлэхэд шаардлагатай нарийн мэргэжлийн инженер, хүний нөөцийн тогтвортой хөгжлийн стратегийг хэрэгжүүлэх. Тэдгээр мэргэжилтнүүдийг хэзээ, хаана, хэдэн тоогоор бэлтгэх тооцоо судалгаанд үндэслэн  дотоод, гадаадын их, дээд сургуульд тухайн хүмүүсээ захиалгаар бэлдүүлэх, нэгэнт бэлтгэгдсэн хүний нөөцөө байнга сургаж, чадавхжуулах тогтолцоог бий болгох. 

2. ШИНЭЧЛЭЛ, ХӨГЖЛИЙГ ДЭМЖСЭН ЭРХ ЗҮЙН ТОГТОЛЦОО:

Нөхцөл байдал: Эрчим хүчний салбарын хууль, эрх зүйн орчинд сүүлийн жилүүдэд бодлогын шинж чанартай нилээдгүй шинэчлэлт хийгдсэн хэдий ч тухайн үед үүссэн нөхцөл байдлыг “гал унтраах” байдлаар эсвэл салбарын байгууллага хоорондын эрх, мэдэл шилжүүлэх төдий түвшинд хэрэгжүүлж байна. Зүйн нь бол бодлогын баримт бичигт тусгагдсан салбарын ирээдүйг бүтээхэд чиглэсэн, залуурдсан, боломжийг нээж өгсөн хууль, дүрэм, журамтай болох хэрэгтэй юм. 

Санал: Салбарын үндсэн баримт бичиг, суурь хуулиуд, холбогдох  дүрэм, журмуудыг гаргахдаа аливаа хүндрэлтэй асуудлыг гарсны дараа араас нь нэхэж шинэчилдэг бус ирээдүйд бий болох нөхцөл байдлыг төлөвлөн тооцоолж түрүүлж шинэчилж, эрсдэлээс сэргийлэх, бодит нөхцөл байдалд нийцсэн, хэрэгжихүйц байх шаардлагатай. Ялангуяа эрчим хүчний салбарт нэвтэрч буй шинэ технологи, ажил үйлчилгээ, төслүүдэд нарийн тооцоолол, эрсдэлийн үнэлгээ, дүн шинжилгээ хийж байх. Эрчим хүчний тухай хуульд салбарын компаниудын үйл ажиллагаа, үр ашгийг урамшуулсан тогтолцоог нэвтрүүлэх, хувийн хэвшлийн оролцоог дэмжсэн, төрийн өмчийн компаниудын хариуцлагыг нэмэгдүүлсэн шинэчлэлийн чанартай зохицуулалт, Эрчим хүч хэмнэлтийн тухай хуулийн хүрээнд Цахилгаан эрчим хүчний хуурмаг чадлыг тооцох, төлбөр тооцооны тогтолцоог бий болгох зэрэг өөрчлөлтүүдийг тус тус  оруулах шаардлагатай гэж үзэж байна.

3. ХАРИУЦЛАГАТАЙ САЙН ЗАСАГЛАЛ:

Нөхцөл байдал:  Эрчим хүчний салбарын үйл ажиллагааны зардал 2010-2019 оны хооронд 10 жилийн хугацаанд 2.8 дахин өссөн. Тэгэхээр орлого нэмэгдэхийн хэрээр зардал тэр хэмжээгээр дагаад уралдаад нэмэгддэг гэсэн үг. Эрчим хүчний 1.1 их наяд төгрөгийн борлуулалтын орлогын 80 гаруй хувийг бүрдүүлж байгаа Төрийн өмчийн эрчим хүчний компаниудын зардал нь нэмэгдэж байдаг ч үр ашиг нь тэгсэнгүй. Адилхан тариф, орлоготой хувийн хэвшлийн компанийн үйл ажиллагааны үр ашиг дээшлээд, ашигтай ажиллаж болоод байдаг ч төрийнх нь явж өгдөггүй. Иймд менежментийн шинэ тогтолцоонд шилжих, сайн менежерээр энэ ажлаа хийлгэх цаг болсон.

4. УЯН ХАТАН ҮНЭ ТАРИФЫН БОДЛОГО:

Нөхцөл: Олон жилийн турш хяналтад байсан эрчим хүчний үнэ тарифыг сүүлийн жилүүдэд бага хэмжээгээр нэмэгдүүлсэн хэдий ч байдал хүссэн хэмжээнд хүрэхгүй байна. Өнгөрсөн онд бид 1 кВт.ц цахилгаан эрчим хүчийг дунджаар 175.95 төгрөгөөр үйлдвэрлээд 168.14 төгрөгөөр хэрэглэгчдэд борлуулж байна. Ийм нөхцөлд салбарт хөрөнгө оруулалт татах, хувийн хэвшлийн оролцоог дэмжсэн бүтээн байгуулалт хийхэд хүндрэлтэй юм. Гэвч үнэ тарифыг хэрэглэгчдийн хэрэглээ, орлогын түвшинд тохирсон уян хатан байдлаар зохицуулах шаардлагатай. Ингэснээр Эрчим хүчний хэмнэлт, үр ашгийн асуудал жинхэнэ утгаар хэрэглэгчийн түвшинд хэрэгжих, орлого багатай иргэдэд дарамт үүсэхгүй байх нөхцөл бүрдэх юм. Мөн Эрчим хүч үйлдвэрлэхэд шаардлагатай түүхий эд, тээвэрлэлтийн зардал, тэдгээрийн худалдан авалтыг хийдэг гадаад валютын ханш нэмэгдсээр байгаа нь алдагдал хүлээх хүчин зүйл болсоор байна.

Санал: Цахилгаан, дулааны хэрэглэгчдийн тариф хоорондын хөндлөн татаасыг зогсоох, эрчим хүчний хэмнэлт, үр ашгийг дэмжсэн уян хатан тарифын бодлогыг тодорхойлж хэрэгжүүлэх, үүнд хэрэглэгчийн хэрэглээнээс хамаарсан тарифын ангиллыг нэмэгдүүлэх, дулааны эрчим хүчийг тооцдог хэмждэг байх, орлого багатай хэрэглэгчдэд үзүүлэх татаасыг ил тод болгож шууд олгох арга хэмжээний төлөвлөгөөг боловсруулан хэрэгжүүлэх;

Цахилгаан, дулааны эрчим хүчийг бодит өртөг, зардалд суурилсан үнээр борлуулах зорилгоор цахилгаан, дулааны үйлдвэрлэлийн зардалд гол нөлөө үзүүлдэг бусад бүтээгдэхүүний үнэ болон эдийн засгийн зарим хүчин зүйлүүдийн нөлөөллийг харгалзаж үзсэн тарифын индексжүүлэлтийг жил/улирал тутамд тогтвортой хийдэг болох

Эзэмшил нь хэдий төрд байгаа ч эдгээр компаниудыг хувийн хэвшилтэй адил сайн ажиллаж ашиг олж ажиллах үүрэгтэй. Өнөөгийн тогтолцоо нь компаниудын хувьд ашигтай, ашиггүй ажиллах нь чухал биш гэж үздэг нөхцөлийг бүрдүүлсэн байна.

Санал: Дэлхийн олон оронд хэрэглэдэг менежментийн гэрээний аргыг эхний ээлжид (2020-2025 он) төрийн өмчийн компаниудад нэвтрүүлж, чадвартай, туршлагатай багаар удирдлагын менежментийг гэрээний үндсэн дээр гүйцэтгүүлэх, цаашлаад компаниудын техник, эдийн засгийн үзүүлэлт сайжирч “ХӨЛ ДЭЭРЭЭ БОСОЖ” зах зээл дээр үнэлгээ нэмэгдсэний дараа менежментийн, хууль эрх зүйн, эзэмшлийн хувьд хувьчлалын асуудлуудыг үе шаттайгаар явуулах (2025-2030).

5. ШИЛЖИЛТИЙН ЦӨМ НЬ ТЕХНОЛОГИ:

Нөхцөл байдал: Эрчим хүчний салбарт шинэ техник, технологийн нэвтрүүлэлт тодорхой хэмжээнд хийгдэж байгаа ч нэгдсэн бодлого тодорхойгүй, түүний хэрэгжилт хангалтгүй байна. Мөн санхүүжилтийн боломжгүй байдал зэргээс үүдэлтэй хэрэгжилтийн хурд удаан байсаар байна. Манай эрчим хүчний салбарын ирээдүй технологийн дэвшлийг хэрхэн нэвтрүүлж, нутагшуулж чадсанаас шууд хамаарна. Дэлхий нийтээрээ хүлэмжийн хийн ялгарлыг хамгийн их ялгаруулж буй эрчим хүчний салбарт шилжилт (Energy transition)-г хийх үйл явц ид өрнөж байна. Үүний гол цөм нь цэвэр эрчим хүчний технологиуд (Сэргээгдэх эрчим хүч, хуримтлуурын технологи, цахилгаан тээврийн хэрэгсэл, ус төрөгч гм) мэдээллийн болон цахим технологиудын шийдэл (ухаалаг технологиуд, блокчайн гм) байгаа юм.

Санал: Салбарын эрчим хүч үйлдвэрлэх, дамжуулах, түгээх, хангах болон хэрэглэгчийн бүхий л түвшинд инновац, технологийг нэвтрүүлэх нэгдсэн бодлогыг гаргаж үе шаттайгаар хэрэгжүүлэх шаардлагатай. Хамгийн эхний алхам бол эрчим хүчний үйлдвэрлэлийн процессыг бүх шатанд хэмжих ухаалаг тоолуурын системийг бий болгох, хэмжүүр хяналтын ухаалаг тогтолцоог бүрдүүлэх нь зүйтэй. Компани болгон өөрийн технологийн шийдэл, загвартай байх бус салбарын хэмжээнд нэг ижил стандарт, норм, протоколын дагуу ажилладаг байхыг анхаарах нь чухал юм.

“МОНГОЛ ЭРЧИМ ХҮЧ КЛУБ” ТББ
WWW.MONGOLENERGYCLUB.COM
2020-07-03

Дэлгэрэнгүй унших

Үзэл бодол

Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхийн УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанд хэлсэн үг

Огноо:

,

Монгол Улсын Ерөнхий сайд Ухнаагийн Хүрэлсүхийн Улсын Их Хурлын чуулганы өнөөдрийн /2020.07.02/ нэгдсэн хуралдаанд хэлсэн үгийг бүрэн эхээр нь хүргэж байна.

Манай улсын ард иргэд ээ!

Эрхэм хүндэт Монгол Улсын Ерөнхийлөгч өө!

Улсын Их Хурлын дарга, эрхэм гишүүд ээ!

Та бид туурга тусгаар улсынхаа төрийн эрх барих дээд байгууллага Улсын Их Хурлыг амжилттай сонгон байгуулж чадлаа.

Улсынхаа Ерөнхий сайдыг багаар нь дэмжиж, хийж бүтээж буй бүтээн байгуулалтын ажил, шударга ёсны төлөө тэмцлийг нь тууштай үргэлжлүүлэх нь зүйтэй хэмээн үзэж, дэмжин сонгосон ард түмэндээ чин сэтгэлийн талархал илэрхийлье.

Надад дахин итгэл үзүүлж, Монгол Улсын Ерөнхий сайдын нэр хүндтэй, хариуцлагатай албанд томилсон Монгол Улсын Их Хурал, нэр дэвшүүлсэн  Монгол Ардын Намын журмын нөхдөдөө дахин талархал илэрхийлье. 

Одоо Та бидэнд ард түмнийхээ итгэл найдварыг хичээл зүтгэлээр хариулах үлдлээ.

Сонгуулийн ялалт маань сонгуулийн хариуцлагаар солигдож байна.

Энэ удаагийн сонгууль улс төрийн намуудын өрсөлдөөн гэхээсээ илүүтэй улс төр бизнесийн бүлэглэл ялах уу?, шударга ёсыг хүсэмжилсэн ард түмэн ялах уу? гэсэн нэн амаргүй тэмцлийн дунд өрнөлөө. 

 Манай ард түмэн төр барих дээд эрхээ эдэлж, задарсныг засагладаг, ядарсныг хайрладаг төртэй байх сонголтыг хийлээ.

Сонгогч олон маань өнгө мөнгө, хоосон амлалт, улс төрийн хийрхэлд авталгүй, хийсэн бодит ажил, бүтээсэн үр дүн, хөгжлийн бодлого, тууштай зарчим, ёс зүй, шударга ёсыг үнэлдэг болсон гэдгээ дахин нотлон харууллаа.

Монголын ард түмэн тогтвортой улс төр, тогтвортой төр засагтай байх нь улс орны хөгжил дэвшил, үндэсний аюулгүй байдал, ард түмний амьдралд илүү чухал гэж үзэж байгаа нь энэ сонголтоос тод харагдаж байна.

Гадаад талд ч энэ нөхцөл байдал бас мэдрэгдэж байна. Сонгуулийн маргааш гэхэд л олон улсын зах зээл дээр манай улсын хувьцааны үнэ ханш өссөн нь төр засаг, төрийн бодлого тогтвортой байхын чухлыг нотлон харуулж байна. 

Энэхүү сонгууль нь Ардын Хувьсгалын 100 жил, Ардын Намын 100 жилийн ойн өмнө тохиож байгаагаараа түүхэн онцлогтой юм.

Энэхүү түүхт ойн босгон дээр Монгол Ардын Нам парламентын сонгуульд үнэмлэхүй ялалт байгуулсан нь Монголын ард түмэн Ардын намд өндөр итгэл найдвар үзүүлж, үүрэг хариуцлага үүрүүлж байна гэдгийг бид бүхэн гүнээ ухамсарлаж байна.

Монгол хэмээх улсын тулах хоёр баганын нэг нь Ардын нам гэвэл нөгөө нь Ардчилсан нам гэж би боддог. Амжилт ололт, алдаа дутагдалтай ч ардчилсан өөрчлөлтийн 30 жилийн түүхийг бид хамтдаа бүтээсэн. Цаашид ч манай хоёр намын харилцан ойлголцол, хамтын ажиллагаанаас Монгол Улсын ирээдүйн хувь заяа ихээхэн шалтгаална гэдгийг тэмдэглэн хэлэхийг хүсэж байна.

Ирэх 30 жилд үндэсний язгуур эрх ашгийг дээдлэн, эв нэгдлийг эрхэмлэн Монгол Улсынхаа хөгжил, дэвшлийн төлөө намууд нь зөв бодлоготой, улс төрчид нь зөв сэтгэлтэй, сахилга хариуцлагатай, ёс зүйтэй байж, хамтдаа хүчин зүтгэхийг Ууган намын дарга, Улсын Ерөнхий сайдын хувьд бүх улс төрийн нам, хүчнүүдэд уриалж байна.

Улсын Их Хурлын эрхэм гишүүд ээ!

Дэлхий нийтийг хамарсан аюулт өвчин, цар тахал, түүнээс улбаалсан нийгэм, эдийн засгийн хүндрэл, давагдашгүй хүчин зүйлүүд, ирэх 4 жилд төлөгдөх Мазаалай, Чингис, Гэрэгэ, Хуралдай зэрэг бондын 2.9 тэрбум ам.долларын өр болон бусад шийдлээ хүлээсэн олон арван асуудал, хүндрэл бэрхшээлүүд Та биднийг тосон хүлээж байна.

Шинэ Засгийн газар хүндхэн цаг үед хүнд ачааг үүрч ажиллах болно гэдгийг ч бид мэдэрч байна. Бид амаргүй он жилүүдийг хохирол багатай даван туулж, улс орныхоо эдийн засгийг хөл дээр нь босгох зайлшгүй шаардлагатай байна.

Энэ бүгдийг нарийн тооцоолж, Засгийн газрын үйл ажиллагааны мөрийн хөтөлбөрт тусган та бүхнээр хэлэлцүүлэх болно.

Шинэ Засгийн газрын ирэх дөрвөн жилийн мөрийн хөтөлбөр бол “Алсын хараа-2050” Монгол Улсын ирэх 30 жилийн хөгжлийн бодлогын эхний дөрвөн жилийн зорилт, төлөвлөлт байх болно.

Ирэх дөрвөн жилд хэрэгжүүлэх дөрвөн томоохон зорилтын талаар онцлон хэлье.

Нэг. Импортлогч улсаас экспортлогч улс болцгооё!

Монгол Улсын эдийн засаг өрийн дарамтгүй, өрсөлдөх чадвартай, бүс нутгийн худалдааны идэвхтэй оролцогч болох арга зам бол экспортыг нэмэгдүүлэх явдал юм.

Ирэх дөрвөн жилд Тавантолгой-Гашуунсухайт, Тавантолгой-Зүүнбаян чиглэлийн төмөр замыг барьж дуусган, уул уурхайн томоохон төслүүдийг дэд бүтцээр холбож, боловсруулах үйлдвэрүүд байгуулахын зэрэгцээ, Үндэсний баялгийн сангаар дамжуулан эдийн засгаа бодитой тэлэх явдал чухал байна.

Монголчууд бидний олон арван жилийн хүсэл мөрөөдөл байсан газрын тос боловсруулах үйлдвэрийг ашиглалтад оруулснаар, долларын урсгалыг дотооддоо шингээж, Дэлхийн зах зээл дээрх нефьтийн үнэ ханшны савалгаанд автахгүй байх, улсынхаа шатахууны хэрэгцээг хангаж, эдийн засгийн өсөлтийг нэмэгдүүлэх боломж бүрдүүлнэ.

Үүний зэрэгцээ улс орныхоо эрчим хүчний хэрэгцээг дотооддоо хангах томоохон зорилтыг дэвшүүлж байна. Энэ ажлын хүрээнд Таван толгойн цахилгаан станц, Эрдэнэбүрэнгийн усан цахилгаан станцыг шинээр барих бөгөөд эрчим хүчний эх үүсвэрүүдийн хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх арга хэмжээг авч хэрэгжүүлнэ.

Мөн ОХУ, Монгол, БНХАУ-ыг холбосон байгалийн хийн хоолой барих ажил эхэллээ. Бүс нутгийн энэхүү томоохон бүтээн байгуулалтын ажил нь манай улсын эдийн засагт өндөр ач холбогдолтой төсөл байхын зэрэгцээ мөнхийн хоёр хөрштөйгөө эдийн засгийн хамтын ажиллагааны бас нэгэн шинэ хуудсыг нээн хамтын ажиллагааны интеграцид орж байна.

Үндэсний аж үйлдвэрийн сэргэлтийг бодлогоор дэмжиж, уул уурхай, хүнс хөдөө аж ахуй, органик хүнсний үйлдвэрлэл, эрчим хүч, аялал жуулчлал, бүтээлч үйлдвэрлэл, мэдээлэл технологи, тээвэр логистик зэрэг салбаруудыг тэргүүлэх салбар болгон хөгжүүлж, төр хувийн хэвшлийн идэвхтэй түншлэлийг бэхжүүлэх болно.  Нэн ялангуяа хөдөө аж ахуй, газар тариаланг дэмжиж, хүнсний хэрэгцээгээ дотоодоосоо ханган, хүнс экспортлогч орон болох зорилтыг дэвшүүлэн ажиллаж байна.

Худалдаа, хөрөнгө оруулалтын орчныг илүү таатай болгоход чиглэсэн, гадаад дотоодын хөрөнгө оруулалтыг тууштай нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ үндэсний үйлдвэрлэгч, баялаг бүтээгчдээ бүх талаар дэмжин төр хувийн хэвшлийн түншлэл, хамтын ажиллагааг шинэ түвшинд гаргах шаардлагатай байна.

Эдгээр арга хэмжээнүүдийг авч хэрэгжүүлсний үр дүнд олон мянган ажлын байр шинээр бий болж ажилгүйдэл, ядуурал зохих түвшинд буурна.

Хоёр. Нийгэмд шударга ёсыг тогтоож, Цахим Монгол болцгооё!

Миний бие сонгуулийн үеэр Эх орныхоо 20 аймаг, нийслэл хотын 9 дүүрэгт ажиллаж, 100 гаруй мянган иргэдтэй уулзахад хамгийн ихээр хүсэмжилж буй зүйл нь нийгэмд шударга ёс тогтоох асуудал байлаа.

Улаанбаатарын утаа манан сарниж байгаатай адил улс төрийн манан ч сарниж эхэллээ. Нам дамжсан улс төр, бизнесийн олигархи бүлэглэлүүдтэй бид тэмцэж байна.

Энэ бол ард түмний захиалга. Энэ бол Монгол Улсын аюулгүй байдал. Энэ бол Монгол Улсын тусгаар тогтнол. Энэ бол шударга ёсны төлөөх тэмцэл юм.

Шударга сайхан нийгэмд амьдрахыг ард түмэн маань хүсэж байна. Тэд ард түмнээ алагчилдаггүй, баян хоосноор нь ялгаварладаггүй, хууль дүрэм нь хэрэгждэг төр засагтай байхыг хүсэж байна.

Ард түмэн маань эх орныхоо баялагт эзэн болж, эх орондоо эзэн байхыг хүсэж байна. Тэд ирээдүй, үр хүүхдэдээ сайхан Монгол орон үлдээхийг хүсэж байна.

Энэ хүсэлтийг биелүүлэх нь Монгол төрийн эрхэм үүрэг юм.

Миний бие анх Ерөнхий сайд болохдоо “Би намаа цэвэрлэнэ, төрөө цэвэрлэнэ” гэж хэлж байсан. Энэ амлалт ажил хэрэг болж байгааг ард түмэн маань харж байгаа.

Монгол Улсыг хуульгүй мэт авирлаж байгаа этгээдүүдэд хууль байгаа, төр засаг байгаа, ард түмэн байгаа гэдгийг цаашид ч мэдрүүлэх болно.

Монгол төр шударга бусын өмнө толгой гудайлгах учиргүй. Өвөг дээдсийн маань халуун амь, бүлээн цусаар дархлагдсан Монгол төрийн алтан сүлд өнгө мөнгөний сүрэнд бүдгэрэх ёсгүй.

Цаашид нийгэмд шударга ёсыг бэхжүүлэх, төрийн албаны бүх шатанд сахилга хариуцлага, дэг журмыг тогтооход онцгойлон анхаарч ажиллах болно.

Нэн ялангуяа ард иргэдийг ихээхэн бухимдуулж байгаа дунд, доод шатны хүнд суртал, хууль, хүчний байгууллагынхан, авилга албан тушаалын гэмт этгээдүүдтэй төрийн хуулийн хүрээнд хатуу тэмцэж ажиллана.

Харин хуулиа дээдэлж, ёс зүйг эрхэмлэн шударгаар ажиллаж буй төрийн албан хаагчдаа Монголын төр бүх талаар дэмжиж, хамгаалан ажиллах болно гэдгээ хэлье.  

Цаашид бид задарсныг засагладаг, ядарсныг хайрладаг төртэй байх ёстой. Энэ төр бол Монгол төр юм.

Улс орны хөгжлийн гол асуудлын нэг бол мэдээлэл технологи, харилцаа холбооны салбарын хөгжлийг түргэтгэх явдал юм.

Энэ салбарт Засгийн газар онцгой анхаарал хандуулан ажиллах болно.

Энэ ажлын хүрээнд иргэдэд хүргэх төрийн үйлчилгээг цахимд шилжүүлэх ажлыг Засгийн газрын эхний 100 хоногт багтаан эхлүүлнэ.

Гурав. Иргэдийнхээ амьдралын чанарыг дээшлүүлж, дундаж давхаргаа тэлье!

Бид уул уурхай, байшин барилга, хөрөнгө мөнгө ярьсаар байгаад хүний хөгжлийн асуудал, ард түмнээ соён гэгээрүүлэх ажлыг орхигдуулсан тал бий.

Тийм учраас манай Засгийн газрын бодлогын гол цөм нь монгол хүн, монгол гэр бүлийн хөгжил байх болно.

Залуу гэр бүлүүд банкны өндөр зээлийн хүүд дарлуулж, орон сууцтай болохын төлөө залуу насаа бүхэлд нь зориулж байна. Эдийн засаг өссөн ч амьдралын чанар сайжрахгүй ирсэн гол шалтгаан ч үүнтэй холбоотой.

Цаашид бид орлогод нийцсэн орон сууцны хорооллууд, түрээсийн байруудыг бүсчлэн байгуулах ажлыг эхлүүлнэ.

Хуримтлалын нэгдсэн сангийн тогтолцоонд шилжиж, орон сууцны дэмжлэг, эрүүл мэндийн даатгал, боловсролын тэтгэлэг болон тэтгэвэр, тэтгэмжийн асуудлыг нэг сангаас шийдвэрлэнэ.

Нийгмийн хамгаалал, халамжийн бодлогоо илүү оновчтойгоор хэрэгжүүлж, нийгмийн суурь үйлчилгээг тэгш, хүртээмжтэй болгоно. Мөн 200 сургууль, 273 цэцэрлэг шинээр барьж, чанартай боловсролыг үр хүүхдэдээ олгож, эцэг эхчүүдийн хөдөлмөр эрхлэх боломжийг бүрдүүлнэ.   

Иргэдээ жил бүр эрүүл мэндийн оношилгоонд хамрагдах үндэсний оношилгооны тогтолцоог нэвтрүүлнэ.

Эрүүл мэнд, боловсролын шинэчлэл, өөрчлөлтийн үр шимийг монгол хүн бүр хүртэх ёстой. Улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтыг энэ хоёр салбарт түлхүү чиглүүлэх болно.

Банк санхүүгийн системийн шинэчлэлийг гүнзгийрүүлж, банкны эздийн монополийг задалж, зээлийн хүүг сарын нэг хувьд хүргэх шат дараатай арга хэмжээ авна. Зээлийн хүү буурч, хүртээмж нэмэгдэх нь ард иргэдээ зээлийн дарамтаас ангижруулж, хийж бүтээе гэсэн иргэдээ дэмжиж байгаа төрийн дэмжлэг юм.

“Иргэд нь ажилтай, орлоготой, орон сууцтай болж, амьдралын чанар дээшилснээр нийгэм тогтвортой байна” гэж би боддог. Улс төр, нийгмийн тогтвортой байдал нь улс орон хөгжихийн үндэс юм.

Үндэсний их өв соёл, төрт ёс, түүхэн уламжлал, ёс заншил зэрэг үндэсний үнэт зүйлсээ эрхэмлэн хамгаалах, сурталчлан таниулах, өсвөр үеэ эх оронч үзлээр төлөвшүүлэн хүмүүжүүлэх, дэлхийн соёл иргэншилтэй хөл нийлүүлэн хөгжих, төрөөс соёл урлагийн талаар баримтлах бодлого, соён гэгээрүүлэх ажлыг хэрэгжүүлэх зорилгоор Соёлын яамыг бие даалган байгуулна.

Энэ бодлогынхоо хүрээнд Их эзэн Чингис хааны музей, Байгалийн түүхийн музей, Үндэсний урлагийн их театр, Төв номын сан зэрэг түүх, соёлын салбарт эхлүүлсэн бүтээн байгуулалтын ажлаа бүрэн дуусгана.

Залуучууд чөлөөт цагаа зөв боловсон өнгөрөөх, Эрүүл мэндээ хамгаалах, бие бялдараа хөгжүүлэхэд дэмжлэг үзүүлэн биеийн тамир спортын ордон, фитнес клубуудыг барьж байгуулах ажлыг төр хувийн хэвшилтэй хамтран хэрэгжүүлэх болно.

Дөрөв. Хот, хөдөөгийн хөгжлийн зохист харьцааг хангацгаая!

1990 оноос хойш төв рүү чиглэсэн их нүүдэл эхэлж, Улаанбаатар хотын хүн ам гурав дахин нэмэгдсэн. Үүнээс үүдэн гэр хороолол тэлж, агаар орчин, хөрсний бохирдол нэмэгдэж, замын түгжрэл ихэссэн зэрэг олон хүндрэл бэрхшээл, зовлонтой бид нүүр тулж байна.

Бид өнгөрсөн нэг жилийн хугацаанд Улаанбаатар хотын агаарын бохирдлыг 50 хувь бууруулж чадсан, цаашид 80 хувь хүртэл бууруулна. Мөн аймгийн төв, томоохон суурин газруудын агаарын бохирдлыг үе шаттайгаар бууруулахаар төлөвлөж байна.

Хариуцлагагүй уул уурхайг эмхэлж цэгцлэх ажил эхэлж, байгаль эхийн нуруу амарч өнгө төрх сэргэж байна.

Энэ ажлыг цаашид улам эрчимжүүлж, байгаль дэлхийгээ хамгаалах, нөхөн сэргээх, хариуцлагагүй уул уурхайг таслан зогсооход чиглэсэн арга хэмжээг тууштай авч хэрэгжүүлнэ.

Малчин түмэн, таван хошуу мал бол монгол ахуй, монгол оршихуйн үндэс юм. Тиймээс малчдын талаар баримтлах төрийн бодлогыг хэрэгжүүлэхэд онцгойлон анхаарах болно.

Орон нутгийн дэд бүтцийг сайжруулж, малын түүхий эд боловсруулах аж үйлдвэрийн цогцолборыг байгуулна. Бэлчээрийн менежментийг сайжруулж, усжуулалтын асуудлыг шийдвэрлэнэ.

Төвлөрлийг сааруулах тогтолцоог бий болгож, нийслэлийн дагуул хотууд байгуулж, хөдөөгийн хөгжлийг дэмжсэн санхүү, татварын бодлого хэрэгжүүлэх ажлаа улам гүнзгийрүүлэх болно.

Нүүдэлчдийн болон суурин соёл иргэншил зэрэгцэн оршиж буй өнөөгийн цаг үед хот, хөдөөгийн хөгжлийн зохист харьцааг хангах нь манай улсын хөгжлийн тэргүүлэх зорилтын нэг байх болно.

Эрхэм гишүүд ээ!

Сонгогч түмнийхээ өргөн дэмжлэгийг өнөөдрөөс эхлэн өндөр хариуцлага хэмээн ухамсарлан зүтгэцгээе.

Бид ард түмнийхээ итгэлийг зүтгэлээр хариулах учиртай. Манай Засгийн газар дэвшүүлсэн мөрийн хөтөлбөрөө хэрэгжүүлэхийн зэрэгцээ ёс зүйтэй, сахилга хариуцлагатай ард түмнээ гэсэн сэтгэл зүрхтэй ажиллах болно.

“Төрийн минь сүлд өршөө” гэж сүсэглэн залбирдаг ард түмний үр сад бид Монгол төрийн босгыг өндөр байлгах учиртай.

Би Монгол Улсын Ерөнхий сайдын хувьд Засгийн газрын гишүүн сайд нартаа өргөсөн тангарагтаа үнэнч, сахилга хариуцлагатай, шударга ажиллахыг хатуу шаардаж бас хариуцлага тооцон ажиллах болно.

Эх орон маань хөгжил дэвшлийнхээ гараан дээр зогсож байна. Ард түмэн маань шударга ёсны төлөө тэмцэж, хүн ардын маань итгэл найдвар сэргэж байна. Сайн сайхан амьдралд хүрэхийн төлөө та бид алхам алхмаар урагшилж байна.

Ирэх дөрвөн жил бол Монголчууд бидний хувьд хийж эхэлсэн ажлаа дуусгасан, амжилт бүтээлээ бататгасан, алдаа дутагдлаа зассан, эдийн засгаа өсгөсөн, ажилгүйдэл ядуурлыг бууруулсан, ажлын байрыг нэмэгдүүлсэн, эрх чөлөө шударга ёсыг бэхжүүлсэн шинэ сэргэлтийн он жилүүд байх болно.

Эхлүүлсэн тэмцлээ үргэлжлүүлж, эхэлсэн ажлаа дуусгахад бидэнд цаг хугацаа олгосон ард түмэндээ гүн талархал илэрхийлье. Бид бүхэн хичээн зүтгэж ажиллах болно.

Монгол түмнийг минь буурал дээдсийн цог хийморь тэтгэж,

Бурхан халдун хайрханы ноён оргил мөнхөд ивээх болтугай.

Та бүхэндээ баярлалаа.

Монгол Улсын төлөө зүтгэе!!!

Дэлгэрэнгүй унших

Үзэл бодол

Х.Амарсайхан: Цагдаагийн машин таараагүй бол хүү минь амиа алдах байсан

Огноо:

,

Зээ хүүгийнх нь амь нас дээсэн дөрөөн дээр дэнжгэнэж, замын түгжрэлд орж саатаж, яарч байсан эгзэгтэй үед цагдаагийн албан хаагч нар таарснаар амийг нь аварсан тухай Чингэлтэй дүүргийн 12-р хорооны иргэн Х.Амарсайхан бидэнтэй талархсан сэтгэгдлээ хуваалцлаа.

-Тэр өдөр яг  ямар үйл явдал болсон бэ? Зээ хүүгийн тань биеийн байдал ямар байна вэ?

-2020 оны 06 дугаар сарын 19-ний өглөө зээ хүү минь санамсар болгоомжгүйн улмаас тагтнаасаа юм авах гэж байгаад хагарсан хамгаалалтын шилэнд баруун гарын судсаа зүссэнээс болж цус их хэмжээгээр алдаж, яаран эмнэлэг явж байсан юм. Ажлын өглөө байсан болохоор зам түгжрээ ихтэй, яах аргаа мэдэхгүй сандарч, хүүгийн минь гарнаас цус алдан тогтохгүй, ёстой л дээшээ тэнгэр хол, доошоо газар хатуу мэт санагдаж байх үед “УАЗ Пургон” машинтай цагдаагийн алба хаагч нар таарсан.

Биднийг тусламж хүсэхэд найрсгаар машиндаа суулгаад шууд л дуут дохиогоо асаан, эмнэлгийн анхны тусламжийг үзүүлэн цаг алдалгүй “Гэмтэл Согог Судлалын Үндэсний Төв”-д хүргэж өгсөн. Үнэхээр тэр үед хүүгийн минь амь нас хэдхэн секундээр  хэмжигдэж байсан юм. Маш их цус алдсан учраас дусал хийлгэх, шарлага, боолт хийлгэхээс эхлээд эмчилгээ хийгдсэн, одоогоор биеийн байдал дунд зэрэг байна.

-Та бүхэнд яаралтай тусламж үзүүлсэн  алба хаагчдын тухай яривал?

-Өргөсөн тангарагтаа үнэнч залуустаа дахин дахин талархаж байна. Эргүүл хамгаалалтын газрын алба хаагч нар болох цагдаагийн дэд ахлагч Д.Болортуяа, цагдаагийн ахлагч Б.Баттогтох, цагдаагийн ахлагч цагдаа жолооч С.Тэгшбаатар нар болохыг хожим сураглаж байгаад  л мэдлээ. Мөн тэр үед тэд ажлын үүрэг авчихсан яарч явсан гэдгийг сүүлд нь мэдсэн. Дуут дохиогоо асаан маш шуурхай явж хүүг минь аварсан. Машинд явж байх үед анхны тусламж үзүүлэн, сандарч балмагдсан ээжийг нь хүртэл тайвшруулж сэтгэлийн дэм өгч байсан нь цагдаагийн алба хаагч нар иргэдэд тохиолддог гэнэтийн асуудалд албаны бэлэн байдал талаасаа болон сэтгэлзүйн хувьд хэр бэлтгэгдсэн бэ гэдгийг мэдэж авч маш их бахархсан.

-Эмнэлэгт ирэх үед хүүгийн биеийн байдал ямар байв?

-Эмч нар хэлэхдээ “Цаг алдалгүй маш түргэн ирсэн нь хүүхдийн амь насанд аюул, эрсдэл учрахаас хамгаалсан” гэсэн. Миний зээ хүү хөгжмийн сургуульд суралцдаг. Үнэхээр цаг алдалгүй эмнэлгийн тусламж авч чадсанд нь хязгааргүй их баярлаж байна. Тэдгээр алба хаагч нар бидэнд тусалж, яаралтай арга хэмжээ авснаар нэг монгол хүүгийн ирээдүй, авьяас чадварыг нь гэрэлтүүллээ. Эмч, цагдаагийн алба хаагч нартаа талархаад баршгүй. Цагдаа нар маань хүргээд өгөхөд эмч нар маань яаралтай тусламжаа үзүүлчихлээ. Одоо зээ хүүгээ бүрэн эдгэрэхийг л хүлээж байна.

-Энэ үйл явдлын дараа дуут дохиогоо асаагаад явж байгаа эмнэлэг болон цагдаагийн автомашиныг харахад танд юу бодогдож байна вэ?

-Манай гэр бүл үүнийг биеэрээ мэдэрч, ойлголоо. Дуут дохиогоо асаагаад явж байгаа эмнэлэг, гал команд, цагдаагийн байгууллагын машинд зам тавих хэрэгтэй. Дотор нь яарсан, тэвдсэн хүмүүс л хайртай хүнээ энэ амьдралд авч үлдэх үү гэдэг хэдхэн хормоор яригддаг юм байна. Хэрвээ тэгэхэд цагдаагийн машин таараагүй бол гэж бодохоор аймшигтай санагдаж байна. Бид цөөхөн Монголчууд, тус болсон хүндээ талархаж чаддаг байх хэрэгтэй. Ялангуяа цагдаагийн алба хаагч нар яг бидэнтэй л адилхан хүмүүс. Ар гэрийг нь хүртэл магтмаар. Үнэхээр амаргүй алба гэдгийг илүү ойлголоо. Тэдний ард түмний төлөө хийсэн зүйл маш их. Түүнийг нь бид үнэхээр тэр бүр ярьдаггүй. Гол төлөв муулдаг нь харамсалтай. Бахархмаар сайхан хүмүүс гэдгийг эгч нь энэ үйл явдлаас мэдэрлээ.

-Танай алба хаагч нар их даруухан юмаа гэж та хэлсэн. Яагаад ийн бодох болов?

-Тухайн үед яарч сандарсан, балмагдсан байсан болохоор бидэнд тусалсан цагдаагийн алба хаагч нарын нэрийг асуух нь байтугай машиных нь дугаарыг харах ч сөхөө байгаагүй. Аз болж нэг дугаар тэмдэглэн үлдсэн нь дэд ахлагч Д.Болортуяа байв. Хэд хоногийн дараа залган “Талархал илэрхийлье” гэхэд “Яахав ээ, эгчээ. Зээ хүүгийн тань бие л зүгээр бол болжээ” гээд ер хаана ажилладгаа тодорхой хэлдэггүй шүү. Эгч нь өөрөө эрэл сурал болж байж олж мэдсэн юм /инээв/.

-Та тэгэхээр талархлаа өөрөө зорьж утсаар мэдэгдсэн гэсэн үг үү?

-Тэгэлгүй яахав. “Засгийн Газрын Иргэд Олон Нийттэй Харилцах Төв”-ийн 11-11 дугаарт, Цагдаагийн ерөнхий газрын мэдээлэл хүлээн авах 126 дугаарын утсанд залгаж талархлаа илэрхийлсэн. Манайхан дандаа л гомдол, санал хэлдэг хэрнээ аварсан, хамгаалсан, сайн үйлд нь баярлаж бахдаж байгаагаа тэр бүр хэлэхгүй өнгөрдөгт нь би хувьдаа шүүмжлэлтэй ханддаг. Хэзээ ч сайн сайхан байна цагдаа дуудаарай гэдэггүй шүү дээ. Тэдний ажил нь ч бас ийм онцлогтой юм. Муу муухай, хэцүү бэрх бүхэнд хамгийн түрүүнд очдог цагдаагийн байгууллагын алба хаагч нарын төлөө миний хийж чадах ганц зүйл бол талархал л байсан. Энэ албыг манай гэр бүл насан туршдаа хүндлэн, хайрлах дурсамжтай үлдсэн. Та бүхэндээ ажлын амжилт хүсэж байна.

Ярилцсан: Цагдаагийн дэд ахлагч С.Мягмарсүрэн

Дэлгэрэнгүй унших
сурталчилгаа

Санал болгох