Бидэнтэй нэгдэх

Үзэл бодол

Б.БАЯРБААТАР: Дөрвөн тулгуурт бодлого баримтлан ажиллана

Огноо:

,

-МАН улс эх орныхоо хөгжлийн төлөө хоёргүй сэтгэлээр зүтгэж буй хөгжлийн институци юм-

Монгол Ардын Намын Хяналтын Ерөнхий Хорооны дарга Баярмагнайн БАЯРБААТАРТАЙ ярилцлаа.

-Монгол Ардын Намын XXVIII Их хурлаас Хяналтын Ерөнхий Хороо /ХЕХ/-г байгуулсан. Орон тооны бус 13, орон тооны хоёр, нийт 15 гишүүнтэй. Тодруулбал, Намын Их хурлаасаа сонгогддог нэр хүндтэй, хариуцлагатай байгууллагын даргаар ажиллахаар томигдлогдсон Танд баяр хүргэе. Ажлаа аваад ямар чиглэл, бодлогод голлон анхаарч ажиллахаар төлөвлөж байна?

-Баярлалаа. Юуны өмнө танай сонины эрхэм уншигч болон хамт олонд энэ өдрийн мэнд хүргэе. Монгол Ардын Намын Хяналтын Ерөнхий Хорооны даргаар томилогдон ажлаа аваад удаагүй байгаа ч үйл ажиллагааны чиглэлээ баталж, зорилгоо тодорхойлоод ажилдаа ханцуй шумлан шуурхайлан орсон. Монгол Ардын Намын дүрмийн дагуу ХЕХ-г хуралдуулж тогтоол гарган үйл ажиллагааныхаа чиглэлийг ил тод зарлаж, ажлаа эхлүүлсэн. Тодруулбал, ХЕХ дөрвөн тулгуурт бодлогоо тодорхойлж, үйл ажиллагааныхаа чиглэлийг баталлаа. Тулгуурт бодлогынхоо хүрээнд дөрвөн дэд хороог байгуулж, ажиллах хүмүүсийнхээ ажлын чиг үүргийг тодорхой болгож, шийдвэрүүдээ гаргалаа.

-Өмнөх жилүүдэд ХЕХ намын гишүүдийн ёс зүй болон намын дүрмийг шинэчлэх асуудалд голлон анхаарч ажилласан. Өөрөөр хэлбэл, өнгөрсөн оны сүүлчээр Бага хурлаа хийж, намын дүрэмд хэд хэдэн өөрчлөлт оруулсан. Бүр нарийвчилбал намын дүрмийн өөрчлөлтөөр хариуцлагын тогтолцоог тодорхой болгосон. Үүнтэй адил таны санаачлан эхлүүлсэн ажлын үр дүн тодорхой харагдах байх. Тиймээс дөрвөн тулгуурт бодлогод ямар асуудлыг оруулж, ямар чиглэлд анхаарч ажиллана гэсэн үг вэ?

-ХЕХ-ны уламжлал, зохион байгуулалтыг улам боловсронгуй болгоход дөрвөн тулгуурт бодлогын үр дүн, зорилго чиглэсэн. Дөрвөн тулгуурт бодлогын нэгдүгээрт, тусгагдсан зүйл бол намын дүрмийн биелэлтэд хяналт тавина. Намын дүрмийн биелэлт хэрэгжилтэд тавих хяналтыг шат шатанд сайжруулан намын дүрмийг нэг мөр ойлгон хэрэглэх, гадаад улсын үзэл баримтлал ойролцоо, улс төрийн намын дүрэмд харьцуулсан судалгааг хийж боловсронгуй болгох төслийг боловсруулна. Дээд шүүхэд бүртгэлтэй намын дүрмийг хуульд нийцсэн гэж байгаа боловч улс төрийн амьдралд хэрхэн нийцэж байна гээд асуудал ургадаг учраас үүнийг нэг мөр болгохоор зориглон барьж авсан нь энэ. Хоёрдугаарт, намын гишүүдийн ёс зүй, сахилга батыг дээшлүүлэхэд анхаарна. Намын гишүүддээ зөвлөн туслах, соён гэгээрүүлэх, гишүүдийнхээ эгнээг өргөтгөх бодлогыг баримтлан намын нийтлэг эрх ашгийг эрхэмлэн ажиллана. Гуравдугаарт, намын хүний нөөцийн бодлогын тулгамдсан асуудалд үнэлэлт, дүгнэлт өгч үүсээд буй алдаа дутагдлыг арилгахад бодитой хувь нэмэр оруулна. Дөрөвдүгээрт, намын санхүүгийн баримт бичгийн хөтлөлт, хөдлөх болон үл хөдлөх хөрөнгийн бүртгэлийг цэгцэлж, ашиглалт зарцуулалтыг хууль дүрмийн дагуу хэрэгжүүлнэ. Тодруулбал, сонгуульт гишүүний татвар төлөлтыг нэмэгдүүлэхэд голлон анхаарч ажиллана. Энэхүү дөрвөн тулгуурт бодлогыг хэрэгжүүлэхээр тодорхой тусгасан дөрвөн асуудалд дэд хороод байгуулан ажиллаж байна. Ажиллах ажлын чиглэл тодорхой учраас хүрэх үр дүн бий гэдэгт итгэж байна.  

Дүрэмтэй, сахилгатай нам

-Монгол Ардын Намын түүхт 100 жилийн ой ирэх онд болно. Ойг угтан “Гишүүн төвтэй ухаалаг Улс төрийн нам” болох зорилттой таны ажил уялджээ гэж ойлгож болох уу?

-Болно. Энэхүү зорилтын хүрээнд л дөрвөн тулгуурт бодлогынхоо чиглэл, үйл ажиллагааг уялдуулсан. Монгол Ардын Нам бол дүрэмтэй, сахилгатай нам. Өдгөө 100 жилийнхээ ойг угтах гэж байна. 1921 оны гуравдугаар сарын 1 бол Монгол Ардын Нам байгуулагдсаныг албан ёсоор баталгаажуулсан баярт өдөр. Энэ өдрийг манай намын мянга мянган гишүүд баяртайгаар хүлээн авч, угтан өнгөрүүлдэг. Түүхт ойн өмнө надад итгэл үзүүлж, Монгол Ардын Намын Хяналтын Ерөнхий Хорооны даргаар сонгосонд миний бие ихэд бэлгэшээн баярлаж байна. Энэ албыг нэр төртэй хашихыг хичээн ажиллана. Хяналтын Ерөнхий Хороо нийслэл, есөн дүүрэг, 330 сум, 168 хорооны намын хороонд үйл ажиллагаа явуулж,  өргөн бүтэц, зохион байгуулалттайгаар ажилладаг, хараат бусаар үйл ажиллагаа явуулдаг намын дээд  байгууллага. Тулгуурт бодлогынхоо эхэнд яагаад намын дүрмийн биелэлт, хэрэгжилтэд хяналт тавихаар зорилт дэвшүүлж байна гэвэл 99 жилийн түүхтэй МАН 100 жилийн ойгоо угтаж байгаа нам учраас бид дүрэмд ахиц дэвшил гаргах учиртай. Өөрөөр хэлбэл, бид 100 жилийн ойгоороо ухаалаг цахим нам болох зорилтыг дэвшүүлж, бодлого үйл ажиллагааныхаа шинэчлэлийг хэрэгжүүлэн, ахицтай, үр дүнтэй ажиллаж байна. Өнөөдөр дэлхий нийтээрээ дижитал эрин үед амьдарч байна. Иймээс Монгол Ардын Намын дүрэм, хүний нөөцийн бодлого үүнтэй нийцсэн байх учиртай гэж үзэж олон талаас нь судалгаа хийж, боловсронгуй болгох ажлыг зохион байгуулна. Дээр хэлсэнчлэн энэ бол ХЕХ-ны хийх ёстой нэгдүгээр ажил.

Өндөр ёс зүйг сахиулах өндөр үүрэг хариуцлага 

-Монгол Ардын Намын ХЕХ, Ёс зүйн хорооноос гишүүддээ ёс зүйн дүгнэлт гаргаж хариуцлага тооцдог тогтолцоог өнгөрсөн хугацаанд бүрдүүлж чадсан. Энэ бол Хяналтын Ерөнхий Хорооноос хийж, хэвшүүлж байгаа ажлын томоохон үзүүлэлт гэж харж байна. Гэсэн ч иргэний ёс зүйн төлөвшил өнөөдөр намын төдийгүй олон түмний анхааралд өртөн, нийгмийн тулгамдсан асуудал хэвээр байна. Хувь болоод хуульч хүний зүгээс ёс жудаггүй үзэгдлийг яаж шийдвэрлэх нь зүйтэй гэж боддог вэ?

-Ёс зүйн асуудал бол Хяналтын Ерөнхий хорооны анхаарлаа хандуулан ажиллаж байгаа хоёр дахь асуудал. МАН-ын Хяналтын Ерөнхий Хороо намын гишүүн болон намын сонгуульт албан тушаалтан намаас төрийн, улс төрийн албан тушаалд сонгогдож, томилогдсон албан тушаалтны ёс зүйн асуудалд хяналт тавьдаг. Таны хэлсэнчлэн нийгэмд өнөөдөр энэ асуудал нэлээд алдагдаж байгаа нь үнэн. Авлигал, хээл хахууль, хүнд суртал, ёс зүйгүй байдал багагүй гарч байгаа нь цаад утгаараа ёс суртахууны доголдол үүсч байна гэдгийг илтгэж байна. Тиймээс бид энэ талд нэлээд анхаарал хандуулж ажиллана. Хуучин цагт намын гишүүд хувийн дотоод зохион байгуулалт сайтай, харилцааны өндөр соёлтой, биеэ авч яваа байдлаараа бусдыгаа үлгэрлэдэг, өдөр тутмын сониноос мэдээллээ авдаг, мэдээлэл боловсруулах чадвар өндөртэйгөөрөө бусдаас ялгардаг байлаа. Өнөөдөр энэ ялгаа багасч байгаад миний сэтгэл эмзэглэдэг. Тиймээс Монгол Ардын Нам гишүүдийнхээ ёс зүйн асуудал, соён гэгээрүүлэх, алдаа дутагдал гаргахгүй байх, сонгуульд ялалт байгуулсны дараа намаас төрийн болон улс төрийн албан тушаалд томилогдож очсон бол зөвхөн нэг эрх ашгийн дор Монгол Улсын хөгжлийн төлөө сэтгэл зүрхээ чилээдэг ёс зүйтэй албан тушаалтныг бэлтгэж томилдог байх тал дээр анхаарна. Монгол Ардын Нам бол Монгол Улсынхаа тусгаар тогтнолыг сэргээн бататгаж, ээдрээ төвөгтэй цаг үеийн сорилт бэрхшээлийг даван туулж, 1990 оны Ардчилсан хувьсгалын үйлсэд тэрүүлэх үүрэгтэй оролцож, нийгмийн өөрчлөлт, шинэчлэлийг хэрэгжүүлэн, эх орноо хөгжил дэвшлийн замд хөтлөн, түүхэн их үйлсийг бүтээсэн Монгол Улсын улс төрийн ууган хүчин. Энэ ч утгаараа манай намын гишүүд ёс зүйтэй. Бүр тодруулбал, манай намын гишүүд үзэл баримтлал буюу хичээн эрмэлзэх зүйл, мөрийн хөтөлбөрөө бүрэн ойлгосон байх ёстой юм.

-МАН-ын ХЕХ намын нэрээр сонгогдож томилогдсон албан тушаалтанд хяналт тавих үүргийг хүлээдэг. Тэгэхээр яалт ч үгүй намын боловсон хүчний бодлого, хүний нөөцийн талаар ярих болж байгаа юм. Нөгөөтэйгүүр олон нийтийн дунд намын боловсон хүчний бодлого алдагдлаа гэх шүүмжлэл түгээмэл байдаг. Чухам ямар учраас ийм шүүмжлэлд өртөөд байдаг юм бэ. Намын боловсон хүчний бодлого, хүний нөөцийн асуудалд хэрхэн хандах талаар дорвитой ямар ажил хийх вэ?

-Миний өмнө МАН-ын Хяналтын Ерөнхий Хорооны даргаар ажиллаж байсан Д.Батбаатар “Төрийн хяналт суларсан болохоос намын хяналт сулраагүй” гэж нэгэн хэвлэлд ярилцлага өгөхдөө онцолсон үг нь яг одоо санаанд бууж байна. Үүнтэй би одоо ч санал нэг байна. Монгол Ардын Нам хүний арвин нөөцтэй. Намын боловсон хүчний бодлого буюу хүний нөөцийн асуудалд анхаарч ажиллана гээд гол хийх ажлынхаа гуравдугаарт эрэмбэлсэн байгаа, бид. Хүний нөөцийн бодлого алдагдлаа, хэдхэн хүний дунд албан тушаал эргэлдэж байна, гэнэт нэг хүнийг дарга болгоод гэх мэт гомдол, санал манай намын гишүүдийн дунд өрнөдөг. Бид хэзээнээс эхлээд боловсон хүчний бодлогыг тодорхой түвшинд алдагдуулав. Үүн дээр нэгдүгээрт судалгаа хийх хэрэгтэй. Хуучин цагт манай намын хүний нөөцийн бодлого асар өндөр түвшинд явагддаг байсан. Тэр түвшинд дөхүүлж чаддаггүй юм аа гэхэд тодорхой түвшинд ойртуулан шинэчилж, дээрээс нь нийгэм цаг үедээ тохирсон орчин цагийн бодлогыг хэрэгжүүлэх зорилтыг тавьсан. Жишээлбэл, Монгол Ардын Намаас төрийн болон улс төрийн албанд сонгогдож, томилогдсон хүн ажил, албан тушаалд томилогдоод нийтийн эрх ашгийн төлөө ажилладаг. Хувийн эрх ашгаа хойш нь тавьж чаддаг, шударга ёсыг эрхэмлэдэг авлига хээл хахууль, хүнд суртлаас ангид байж чаддаг боловсон хүчнийг бэлтгэх зорилготойгоор энэ бодлогоо улам боловсронгуй болгоно.

Шилэн нам, эмх цэгц

-Таны дэвшүүлэн ажиллаж байгаа дөрвөн тулгуурт бодлогод тусгагдсан асуудал бүр судалгаатай, баримттай нэг ёсондоо санал, шийдвэртэйгээ хэрэгжиж биелэх нь улам тодорхой харагдаж асуудлын өнцөг бүр нь сонирхолтой санагдаж байна. Ялангуяа тулгуур бодлогод тусч хийх ажлын төлөвлөгөө гарсан намын санхүүжилтын асуудал нэлээд анхаарал татаж байна. Аль ч намын санхүүжилт ил тод бус байдаг. Зарим намын нөхөд намаа “шилэн нам”  гэж тодотгон санхүүжилтынхээ талаар ярьдаг ч ил тод бус байсаар өнөөдрийг хүрсэн. Гэтэл та тулгуурт бодлогодоо намын санхүүгийн талаар хийх ажлаа зоригтой зарласны учир юу вэ. Тэгээд ч намын санхүүгийн бодлогыг санаснаар тодорхойлж, хийж хэрэгжүүлдэг ажил мөн гэж үү?

-Хийх ажлынхаа талаар тайлж, таниулах нь миний үүрэг учраас таны асуултад хариуцлагатай хариулъя. Дөрөв дэх тулгуурт бодлогод энэ талаар дэлгэрэнгүй тусгасан. Монгол Ардын Нам өмчтэй, хуулийн дагуу эд хөрөнгийн бүртгэлтэй нам. Тийм учраас намынхаа санхүүжилтыг ил тод, шилэн, зарцуулалт хандивыг аудитын байгууллагуудад хянуулдаг, гагцхүү хуулийг мөрдөж ажиллах, 330 сум, 21 аймаг, нийслэл есөн дүүрэгт үйл ажиллагаа явуулж байгаа анхан шатны байгууллагуудынхаа удирдлагуудыг чадваржуулах, эд хөрөнгийн бүртгэлийг нэлээдгүй цэгцлэх, мөн үйл ажиллагаанд нь зөвлөж ажиллана.

-Юутай ч ХЕХ-ны зүгээс соён гэгээрлийн ажил намын гишүүдийнхээ дунд түлхүү хийх юм байна гэдгийг ойлголоо. Тэгвэл намын дүрмийн өөрчлөлтөд гишүүдээ идэвхжүүлэх талаар яг ямар өөрчлөлт тусгах вэ. Бодож, боловсруулсан зүйл, заалт байна уу?

-Дээр товч дурдсан. Цаг үетэйгээ нийцсэн өөрчлөлтийг хийх ёстой. Ингэхийн тулд олон талаас нь судалж байгаа. Нөгөөтэйгүүр МАН-ын гишүүн идэвхтэй, ёс зүйтэй байх учиртай. 21 аймаг, нийслэл, есөн дүүрэг, 330 сум, 168 анхан шатны байгууллагуудынхаа үйл ажиллагаанд оролцож мэдээ мэдээлэл авдаг идэвхтэй байж гэмээнэ анхан шатны байгууллагууд чадавхжина. Энэ бүгдийг дэмжсэн өөрчлөлтүүдийг хийнэ. Манай нам гишүүдээ цахим бүртгэлд бүртгэлжүүлж эхэлсэн. Ажил үр дүнтэй явж байна. Цахим орчинд намын гишүүдийг хэрхэн идэвхжүүлэхийг намын дүрэм болон үйл ажиллагаандаа тусгана. Мөн өнгөрсөн 2019 онд Монгол Ардын Нам нийслэлийн хэмжээнд анхан шатны байгууллагын тоог шинэчилсэн. Тухайлбал, бүтэц зохион байгуулалтад оруулж 532 анхан шатны байгууллага шинээр нэмж байгуулан ажиллуулсан. Энэ нь дүрмийн дагуу хийгдэж байгаа ажил юм. Цаашид бид үүнийг илүү ойлгомжтой, тодорхой, дархлаатай болгохоор намын дүрэмд өөрчлөлт оруулж ажиллана. Хяналтын Ерөнхий Хорооны бас нэг үндсэн чиг үүрэгт намын гишүүдээ соён гэгээрүүлэх, зөвлөн туслах явдал юм. Ер нь Монгол Ардын Намын гол тулгуур багана намын гишүүд байдаг. Тийм учраас гишүүн бүрийн санал, санаачлагыг хүлээн авч сонсдог, түүнийгээ үйл ажиллагаандаа тусгадаг байхын тулд намын гишүүн бүр өөрсдөө намынхаа үзэл баримтлал, намын дүрмээ сайн мэддэг байх нь чухал. Иймээс эхний ээлжид намын дүрэм, хичээн эрмэлзэх зүйлийн талаар соён гэгээрүүлэх ажил хийнэ. Хяналтын Ерөнхий Хороо гэх нэрээс харахад хяналт тавьдаг нь тодорхой байж байна. Үйл ажиллагааны доголдолтой байгаа газар болон ёс суртахууны зөрчил гаргасан намын гишүүдэд хариуцлага тооцох гээд асуудал мэдээж тодорхой түвшинд шийдэгдэж байх болно. Дээр хэлсэнчлэн бид хариуцлага тооцохоосоо урьтал болгож соён гэгээрүүлэх, энгийн үгээр хэлбэл, ингэж болохгүй шүү гэдгийг хэлэх, дараа нь болохгүй гэдгийг хэлсээр байтал алдаа дутагдал, зөрчил гаргавал хариуцлага тооцно. 99 жилийн түүхтэй ууган хүчний гишүүн өөрөө хариуцлагатай, ёс зүйтэй байх ёстой гэсэн зарчмыг тавьж, энэ чиглэлд нэлээд анхаарч ажиллана

-Монгол Ардын Нам “Цахим нам” болсноо зарласан. Энэ ажлын хэрэгжилт үр дүнгийн талаар та ямар дүгнэлттэй байна вэ?

-Ухаалаг технологи буюу цахим нам болсон талаар манай намын гишүүд мэдээлэл сайтай байгаа байх. Өнөөдөр дэлхий нийтээр дижитал эринд амьдарч байна. Бид цахим нам болох зорилт дэвшүүлээд гурав дахь жилдээ бодлогын шинэчлэлүүд хийгээд явж байна. Олон талаас нь судалж үзэн энэ ажлыг эхлүүлсэн. Өнөөдөр Монгол Ардын Нам гишүүдээ цахим бүртгэлд хамруулах ажил 90 орчим хувьтай байна. Цахим системээрээ дамжуулан намын гишүүдээ идэвхжүүлж, мэдээ мэдээллээр хангадаг, намын гишүүдийн саналыг ямар ч цензургүйгээр шууд хүлээж авдаг бодлогыг хэрэгжүүлж байна. Дээр хэлсэнчлэн хүний нөөцийн бодлогыг цахим бүртгэлтэйгээ уялдуулах, цахим хэлбэрээр сонгон шалгаруулалт явуулж, шударга өрсөлдөөнтэй болгохоор ажиллаж байна. Энэ ажил нэлээд сайн үр дүнтэй явагдаж, суурь дэд бүтцээ тавьчихсан байгаа ч цаашдаа дуусах ажил биш улам боловсронгуй болгох чиглэлд ажиллана.

Насны залуу гэдгээрээ биш намд хийсэн ажлаараа түүх бүтээмээр байна

-Нууцгүй хэлэхэд таны ярианаас залуу хүний эрч хүч, бодлого судалгааг харсан чиглэл, ярвигтай ээдрээтэй асуудлыг нэг тийш болгох гэсэн хүч хөдөлмөр, зорилго мэдрэгдэж байгаа нь сэтгүүлч надад үнэхээр таатай байна. Энэ ч үүднээс Монгол Ардын Нам нийгмийнхээ сайн сайхны төлөө илүү хурдтай, шуурхай ажиллах, шинэ залуу боловсон хүчнээр Хяналтын Ерөнхий Хороог удирдан залуулахаар шийдсэн байх. Энэ бол намын хөгжлийн алс хэтийг харсан, залуу боловсон хүчнээ дэмжсэн намын зорьмог, зөв шийдэл болов уу гэж бодож байна. Таныг намын түүхэндээ хамгийн залуу Хяналтын Ерөнхий Хорооны дарга боллоо гэлцгээж байна билээ.

-Монгол Ардын Намын Хяналтын Ерөнхий Хорооны даргаар сонгогдох мөчид энэ талаар надад мэдээ мэдээлэл байгаагүй. Харин ажилд минь амжилт хүсэхээр ирсэн нөхдийнхөө амнаас “Түүхэндээ анх удаа хамгийн залуу Хяналтын Ерөнхий Хорооны дарга болж байна” гэдгийг сонссон. Өндөр хариуцлага, өндөр итгэл гэж би өөртөө хүлээж авсан. Энэ хариуцлагатай албанд ямар нэг доголдол, ёс зүйн алдаа дутагдал гаргахгүй албаа хариуцлагатайгаар намын тулгуур зарчим, жанжин шугамыг ганхуулахгүйгээр авч явах зорилго, сахилга батыг өөртөө тавьсан даа.

-Та улс төрийн ажилтнаас Хяналтын Ерөнхий Хорооны дарга болтлоо дэвшин ажиллаж байна. Энэ нь таны биеэ авч яваа соёл, ёс суртахууны хандлагатай холбоотой байх. Хамгийн эрт ажилдаа ирж, хамгийн орой явдаг намын боловсон хүчин та юм билээ бас. Энэ зан чанарыг та хэнээс өвлөсөн бэ. Нарийн тодорхойлж хэлбэл, намын жинхэнэ ажилтан хүний хандлага, сэтгэл танаас харагддаг. МАН-ын ахмад ажилтны амнаас “Намын ажлыг сэтгэлтэй, зүтгэлтэй хүн л хийдэг, өвөрмөц ажил” гэж хэлсэн нь санаанд орж байна. Нөгөөтэйгүүр 100 жилийн ойгоо тэмдэглэх ууган нам шинэчлэгдэж залуусаа дэмжиж чаддаг болохыг таны ажлын томилгоо нотоллоо гэж харж байна?

-Монгол Улсын Тусгаар тогтнолыг сэргээн тогтоосон болон 1921 оноос өнөөдрийг хүртлэх түүх Монгол Ардын Намтай салшгүй холбоотой. 1921 онд Монгол Улс ямар байсныг хүн бүхэн мэднэ. 200 гаруй жил бусдын дарлалд байсан улсыг Монгол Ардын Намыг үүсгэн байгуулагч Д.Сүхбаатараар толгойлуулсан анхны долоо сэргээн тогтоох, тусгаар тогтнолоо баталгаажуулах түүхэн үүргийг гүйцэтгэсэн. Ер нь МАН улс эх орныхоо хөгжлийн төлөө хоёргүй сэтгэлээр зүтгэж буй хөгжлийн институци юм. Энэ утгаараа би Монгол Ардын Намыг оюутан цагаасаа эхлэн судалж, өөрийнхөө хэмжээнд тодорхой түвшинд сонсч мэдсэн. Миний өвөө эмээ, аав ээж бүгд энэ намаар хүмүүжиж, энэ намын үйл хэрэгт оролцож явсан хүмүүс учраас би Монгол Ардын Намд элссэн.  Тэр цаг үеэс эхлэн намын үйл ажиллагаанд оролцож, сургуулиа төгсөөд УИХ-ын гишүүний туслахаар ажиллаж улмаар Монгол Ардын Намд улс төрийн ажилтан болж орсон. Намын үйл ажиллагаанд оролцоод 20-иод жил болж байна. Энэ хугацаанд намын улс төрийн ажилтнаас эхлээд ахлах улс төрийн ажилтан, газрын дарга хийж явсаар өнөөдөр Хяналтын Ерөнхий Хорооны даргаар сонгогдож байна. Дахин хэлэхэд, надад оногдсон өндөр хариуцлага, намайг хийж чадна гэж итгэл хүлээлгэсэн гэж ойлгож байна. Тэр утгаараа аль болох итгэлийг нь алдахгүй зарчимтай ажиллах зорилтыг өөртөө дэвшүүлэн ажиллаж байна.

-Та саяхан МАН-ын Хяналтын Ерөнхий Хорооны даргаар ажиллаж байсан үе үеийн дарга нараа хүлээн авч уулзаж хүндэтгэл үзүүлсэн байсан. Танд тэдгээр хүмүүс юуг голлон захиж байх юм?

-Монгол Ардын Намын Хяналтын Ерөнхий Хорооны даргаар ажиллаж байсан дарга нараа өнгөрсөн долоо хоногт хүлээн авч уулзаж хүндэтгэл үзүүллээ. Хүндэтгэл уулзалтад  Монгол Улсын гавьяат эдийн засагч, доктор профессор Л.Дондог, Монгол Улсын гавьяат багш Ш.Түдэв, УИХ-ын гишүүн асан Д.Идэвхтэн, Мэргэжлийн хяналтын дарга асан Н.Цагаанхүү нарын Хяналтын Ерөнхий Хорооны даргаар ажиллаж байсан үе үеийн дарга нар маань хүрэлцэн ирсэн. Тэдэнтэйгээ уулзаж сургаал, захиасыг нь сонсч нэг өдрийг өнгөрөөсөндөө ихэд сэтгэл хангалуун байна. Дарга нар маань ажлынхаа арвин туршлагаас хуваалцаж гишүүд, дэмжигчдээ соён гэгээрүүлэх үйлсэд их амжилт гаргахыг ерөөсөн. Энэ ч утгаараа Хяналтын Ерөнхий Хорооны үе үеийн дарга нарынхаа үйл хэргийг үргэлжлүүлэх өндөр хариуцлагыг хүлээж авсан нь нэр төрийн хэрэг ю
Дэлгэрэнгүй унших
АНХААРУУЛГА: УИХ-ын 2024 оны ээлжит сонгуулийн хуулийн холбогдох заалтын хүрээнд тус сайтын сэтгэгдэл хэсгийг түр хугацаанд хаасан болно.

Үзэл бодол

Б.Бямбасайхан: 40 гаруй жилд анх удаа Сэлбэ, Дунд гол дагуу бүрэн хэмжээний цэвэрлэгээ хийж байна

Огноо:

,

Болзошгүй эрсдэлээс сэргийлж Сэлбэ, Дунд гол дагуу мод бургасыг нүүлгэн шилжүүлэх, лаг хагшаас цэвэрлэх ажлыг өнгөрсөн долоодугаар сараас эхлүүлсэн. Мөн борооны ус ихээр тогтдог зарим байршилд шинээр ус зайлуулах шугам, хоолой тавьж буй. Энэ талаар Геодези, усны барилга, байгууламжийн газар ОНӨААТҮГ-ын Засвар, ашиглалтын албаны дарга Б.Бямбасайханаас тодрууллаа.

Өнөөдрийн байдлаар мод бургасыг нүүлгэн шилжүүлэх, лаг хагшаас цэвэрлэх ажлын явц хэдэн хувьтай үргэлжилж байна вэ?

-Сэлбэ, Дунд гол дагуу мод бургасыг нүүлгэн шилжүүлэх, лаг хагшаас цэвэрлэх ажлыг төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн хүрээнд нийт 25 аж ахуйн нэгж хамтран хийж буй. Энэ хүрээнд 370 мянган шоо метр лаг хагшаасыг цэвэрлэхээс өнөөдрийн байдлаар 152,459 тонн шоо метр лаг хагшаас цэвэрлэж, ажлын явц 80 хувьтай үргэлжилж байна. Тухайн голууд дагуу даланг хоёр үе шаттай хийж байсан. Тодруулбал, далангийн эхний хэсгийг анх 1980 онд барьж байсан бол сүүлийнхийг нь 2011 онд барьсан түүхтэй. Энэ хугацаанд ямар ч цэвэрлэгээ хийгээгүй бөгөөд энэ жил анх удаа бүрэн хэмжээний цэвэрлэгээ хийж, голын урсцыг сайжруулах арга хэмжээ авч буй юм. 

Лаг хагшаасыг зөөж цэвэрлэсний дараа ямар ажлууд хийхээр төлөвлөж байна вэ?

-Лаг хагшаасыг зөөж цэвэрлэсний дараа үе шаттайгаар дараа дараагийн ажлуудыг хийнэ. Тодруулбал, даланг өндөрлөж, өргөтгөн, хүчитгэх, зарим байршилд Сэлбэ сэргэлт төслийн хүрээнд тохижилт хийхээр төлөвлөж байна.

Улаанбаатар хотод долоодугаар сарын 20-ны 22:00 цагаас эхлэн үргэлжлэн орсон борооны улмаас лаг хагшаас цэвэрлэсэн байршлуудад асуудал үүссэн үү? 

-Сонгинохайрхан дүүргийн 32 дугаар хороо, Тахилтын нүхэн гарц усаар дүүрснээс үүдэн нэг машин бүтэн далд орж, нүхэн гарцаас ус халин төмөр зам дагуу урссан. Тухайн өдөр орсон хур тунадас өнгөрсөн жил “S’ Outlets” дэлгүүр орчимд хальсан хур тунадаснаас их хэмжээтэй байсан юм. Өнгөрсөн онд эл нүхэн гарцаас ус халиагүй. Өчигдөр оройны хэмжилтээр Дунд гол дагуу 40-50 см нэмэгдсэн. Гэсэн ч лаг хагшаас цэвэрлэсэн байсан тул эрэг болон далангаа халилгүй, урсгалаа даган чөлөөтэй урссан.    

Энэ онд нийслэлийн хэмжээнд хэдэн байршилд шинээр ус зайлуулах шугам, хоолой тавьсан бэ?

-Энэ онд нийслэлийн хэмжээнд нийт 13 байршилд шинээр ус зайлуулах шугам, хоолой хийхээр төлөвлөсөн. Өнөөдрийн байдлаар долоон байршилд хийгээд байна. Геодези, усны барилга, байгууламжийн газар ОНӨААТҮГ-аас НЗДТГ, УБЗАА-тай хамтран 2022 оноос хойш нийт 37 байршилд ус зайлуулах шугам хоолойн угсралтын ажил хийсэн. Мөн 2023 онд манай байгууллагаас нийслэлийн хэмжээнд үзлэг шалгалт хийхэд Улаанбаатар хотод ойролцоогоор 50 байршилд ус ихээр тогтдог гэсэн тооцоолол гарсан. Гэвч иргэн, аж ахуйн нэгж байгууллагын санаатай болон санамсаргүй үйл ажиллагаанаас үүдэн эдгээр байршлын тоо өсөх хандлагатай байна. 

Борооны ус ихээр тогтдог байршлын усыг соруулахаас өөр арга хэмжээ авах боломжтой юу?

-Улаанбаатар хот 1250 км хатуу хучилттай авто замтай. Үүний 70 орчим хувь нь ус шүүрүүлэх худаг, зайлуулах шугамгүй байдаг. Эдгээр байршлуудад борооны ус ихээр тогтдог бөгөөд шугам хоолойгүй учраас богино хугацаандаа усыг соруулахаас өөр аргагүй. Том зургаараа нэгдсэн шугам төлөвлөх шаардлагатай. Үүнийг хийхэд зураг төсөл гаргах, ойр орчимд нь хорших инженерийн байгууламжийн шугам хоолой байршуулсан байгууллагатай зөвшилцөх, ТЭЗҮ боловсруулах зэрэг олон үе шат дамжин, цаг хугацаа их шаарддаг. Нэг, хоёр хоногийн хугацаанд шугам хоолой татах боломжгүй. Иймд эдгээр байршилд үе шаттайгаар зураг төсөл боловсруулж, хамгийн оновчтой шийдлийг нь төлөвлөн, эдийн засгийн хувьд үр ашигтай байхаар төлөвлөж байна.

Дэлгэрэнгүй унших

Үзэл бодол

Г.Нарантуяа: Сонгуулийн үйл ажиллагаанд хяналт тавих, хэрэгжүүлэх чиг үүрэг бүхий байгууллагууд бэлэн байдлаа хангаж ажиллах шаардлагатай

Огноо:

,

ХЭҮК нь ээлжит хэвлэлийн бага хурлаа 2024 оны зургаадугаар сарын 13-ны өдөр зохион байгууллаа.

Хэвлэлийн бага хурлын эхэнд ХЭҮК-ын гишүүн Г.Нарантуяа дэлхийн 70 орчим улсад төрийн эрх барих байгууллагаа сонгох сонголтыг энэ жил хийж байгаа бөгөөд энэ удаагийн сонгуулиар болон улс төрийн нам, эвсэл, нэр дэвшигчид үг хэлэх, үзэл бодлоо илэрхийлэх, сонгуулийн сурталчилгаа түгээхдээ цахим орчин тэр дундаа хиймэл оюун ухаан, шинэ технологийг түгээмэл ашиглаж байгаа нь өмнөх сонгуулиудаас онцлогтой. Тиймээс сонгуулийн үйл ажиллагаанд хяналт тавих, хэрэгжүүлэх чиг үүрэг бүхий байгууллагууд бэлэн байдлаа хангаж ажиллах шаардлагатайг онцлоод УИХ-ын 2024 оны ээлжит сонгуулийн үеэр төрийн байгууллага болон төрийн бус, хувийн хэвшлийн байгууллага, улс төрийн намууд, нэр дэвшигч, олон нийт анхаарвал зохих Комиссын Зөвлөмжийн талаар танилцууллаа.

Тэрээр “Монгол Улсын Үндсэн хууль, олон улсын гэрээгээр баталгаажуулсан хүний эрх, эрх чөлөөний хэрэгжилтэд хяналт тавих үндэсний байгууллагын хувьд дараах асуудлыг анхааруулж, ХЭҮК Зөвлөмж хүргүүлж байна. Уг зөвлөмжид

  1. Сонгууль зохион байгуулах үйл ажиллагааны ил тод байдлыг хангах
  2. Сонгуулийн оролцоог хангах, сонгогчийг ялгаварлах, гадуурхахгүй байх
  3. Хүсэл зориг, үзэл бодлын чөлөөт илэрхийллийг сахин хамгаалах
  4. Үзэн ядалт, хүчирхийлэл, үндэсний эв нэгдлийг бусниулахад уриалсан илэрхийлэл, хүний нэр төр, эрхэм чанарыг гутаах зорилготой худал мэдээлэлтэй тэмцэх
  5. Хүний хувийн мэдээллийг хамгаалах, кибер аюулгүй байдлыг хангах
  6. Зөрчил, маргааныг шуурхай шийдвэрлэхийг онцгойлон тусгасан” гэлээ.

Үргэлжлүүлэн ХЭҮК-ын гишүүн Х.Мөнхзул Хүний эрхийн Үндэсний Комисс нь Улсын Их Хурлын 2024 оны ээлжит сонгуулиар Монгол Улсын Үндсэн хуулиар баталгаажуулсан иргэний сонгох, сонгогдох эрхийг бүрэн эдлүүлэх, Улсын Их хурлын Сонгуулийн тухай хууль болон бусад холбогдох хууль тогтоомжийг мөрдөж ажиллах, хэрэгжилтэд хяналт тавихад анхаарах асуудлаар Сонгуулийн ерөнхий хороо, Улсын бүртгэлийн ерөнхий газар, Цагдаагийн ерөнхий газар зэрэг хуулиар чиг үүрэг хүлээсэн төрийн байгууллагуудтай уулзалт зохион байгуулж, харилцан мэдээлэл солилцож, хамтран ажиллаж байна.

Мөн иргэдийн мэдэх эрхийг хангаж ажиллахдаа сэтгүүлч, хэвлэл мэдээллийн ажилтнууд нь Хэвлэл мэдээллийн ёс зүйн зарчмаа баримталж ажиллах, аливаа улс төрийн нам, эвсэл, нэр дэвшигчийн мөрийн хөтөлбөрийг тэнцвэртэй мэдээлэх, МСНЭ болон Хэвлэл мэдээллийн зөвлөлтэй хамтран ажиллах, цаашлаад сэтгүүлчдийн хүний эрхийн мэдлэг, ойлголтыг нэмэгдүүлэх зорилгоор хэвлэл мэдээллийн 70 гаруй байгууллагын сэтгүүлчдийг сургалтад хамруулсныг онцлоод Комиссын үйл ажиллагаа явуулахад дэмжлэг үзүүлэх чиг үүрэг бүхий, хүний эрхийн талаар идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулдаг иргэний нийгмийн байгууллагуудын төлөөллөөс бүрдсэн Иргэний Нийгмийн Зөвлөл ажилладаг Комиссын дэргэдэх ажилладаг болохыг танилцууллаа.

Энэ удаагийн хэвлэлийн хуралд Иргэний нийгмийн зөвлөлийн гишүүн, “Цогц хөгжлийн үндэсний төв”-ийн Гүйцэтгэх захирал М.Энхбадрал, Иргэний нийгмийн зөвлөлийн гишүүн, Монголын тэргэнцэртэй иргэдийн үндэсний холбооны тэргүүн Б.Чулуундолгор нар оролцож, холбогдох мэдээлэл өгөв.

Комиссын дэргэдэх Иргэний нийгмийн зөвлөлийн гишүүн М.Энхбадрал Иргэний нийгмийн зөвлөл нь ХЭҮК-ын байр суурийг илэрхийлдэггүй, харин үйл ажиллагаанд нь дэмжлэг үзүүлэх чиг үүрэгтэй гээд сонгуулийн үеэр иргэдийн сонгох эрхэд халддаг асуудлаар мэдээлэл өглөө.

Иргэд, олон нийтийн дунд хэд хэдэн төрлийн ташаа мэдээлэл байна.

Тухайлбал, “Таныг хэнд саналаа өгснийг мэднэ” гэдэг зүйл. Энэ бол ямар ч боломжгүй зүйл. Хэрвээ танд энэ төрлийн мэдээлэл өгч, таны сонгох эрхэд хөндлөнгөөс нөлөөлөх гэж оролдвол та хуулийн байгууллагад хандах эрхтэй. Дараагийн нэг асуудал нь нэг намаас нэр дэвшсэн нэр дэвшигчдийг бүгдийг нь сонгохгүй бол саналын хуудас хүчингүй болно гэдэг зүйл. Энэ бол ташаа мэдээлэл.

Түүнчлэн нийгмийн эв нэгдлийг баримталж, ажиллах нь чухал гэдгийг улс төрийн нам, эвсэл, нэр дэвшигчид анхаарч шударгаар өрсөлдөхийг уриалж байна. Та бүхэн чөлөөтэй, хараат бусаар сонголт хийх эрхтэй. Энэ эрхээ эдлэхэд хэн ч саад учруулах эрхгүй гэв.

Үргэлжлүүлэн Комиссын дэргэдэх Иргэний нийгмийн зөвлөлийн гишүүн Б.Чулуундолгор мэдээлэл хийлээ. Улсын хэмжээнд 115 мянган хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн байдаг. Эдгээр нь нийт сонгогчдын 7 орчим хувийг бүрдүүлдэг. Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн сонгуулийн оролцоог нэмэгдүүлэхийн тулд хүртээмжтэй орчинг нэмэгдүүлэх нь туйлын чухал. Тухайлбал, харааны, тулгуур эрхтний, сонсголын бэрхшээлтэй байхаас үл хамаарч санал өгөх байрны орчин нөхцөл стандарт, шаардлага хангасан байх ёстой. Нөгөөтээгүүр, улс төрийн нам, эвсэл, нэр дэвшигчид мөрийн хөтөлбөрийн сурталчилгаагаа хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд хүргэх тал дээр анхаарахыг хүсэж байна. Учир нь хүн хэдий чинээ үнэн, зөв, хүртээмжтэй мэдээлэл авна, төдий чинээ сонголтод нөлөөлдөг тул уулзалт, зөвлөгөөндөө хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн оролцох боломжтой эсэхийг шалгаж байхыг хүсэж байна.

Түүнчлэн хөгжлийн бэрхшээлтэй сонгогчдын сонгогчдын боловсролыг нэмэгдүүлэх нь зүйтэй. Эдгээр арга хэмжээг авч хэрэгжүүлж байж хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн сонгох эрхийг бүрэн эдлүүлэх боломжтой. Энд нэг зүйл нь хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн сонгогдох эрхийн хэрэгжилт хангалтгүй байна.

Энд нэг зүйлийг онцолж хэлэхийг хүсэж байна. Энэ нь хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн сонгогдох эрхийн хэрэгжилт хангалтгүй байна. Монгол Улсад зохион байгуулагдсан ээлжит болон ээлжит бус сонгуулиудад нийт 6 хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн нэр дэвшиж байсан. Үүнээс орон нутгийн сонгуульд тэргэнцэртэй нэг иргэн нэр дэвшиж сонгогдсон нь улсын хэмжээнд хангалтгүй үзүүлэлт юм гэлээ. 

Монгол Улсын Их Хурлын 2024 оны ээлжит сонгуульд нэр дэвшигч, улс төрийн нам, эвсэл, сонгуулийн бүх шатны байгууллага, сонгуулийн эрх бүхий иргэдэд хандсан ХЭҮК-ын Зөвлөмжийг бүрэн эхээр нь хүргэж байна.

 Монгол Улсын Хүний эрхийн Үндэсний Комисс нь Монгол Улсын Үндсэн хууль, олон улсын гэрээгээр баталгаажуулсан хүний эрх, эрх чөлөөний хэрэгжилтэд хяналт тавих үндэсний байгууллагын хувьд дараах асуудлуудыг сонгуулийн зохион байгуулалт, үйл ажиллагаанд мөрдлөг болгож ажиллахыг хуулиар чиг үүрэг хүлээсэн төрийн байгууллага болон үйл явцад идэвхтэй оролцох төрийн бус, хувийн хэвшлийн байгууллага, улс төрийн намууд, нэр дэвшигчид, олон нийтэд анхааруулан, зөвлөж байна.

 Нэг. Сонгууль зохион байгуулах үйл ажиллагааны ил тод байдлыг хангах

Санал гаргахаас бусад сонгуулийн үйл явц ил тод байх нь олон нийтийн төрд итгэх итгэлийг бэхжүүлэх, үл ойлголцол, зөрчилдөөнөөс урьдчилан сэргийлэх суурь нөхцөл тул:

  1. Сонгогчдын нэрийн жагсаалтыг нягтлан шалгаж, давхардал, зөрчлийг арилгах, сонгогчдын нэрсийн жагсаалтад “түр хасав” нэмэлт тэмдэглэгээ хийлгэсэн иргэний ийнхүү тэмдэглүүлсэн шалтгаан арилсан тохиолдолд бүртгэлийг даруй сэргээн, сонгох эрхээ саадгүй хэрэгжүүлэх нөхцлийг хангах;
  2. Сонгуулийн ажиглагчид чиг үүргээ ялгаварлалгүй, зохих ёсоор хэрэгжүүлэх нөхцөлийг хангах, зөөврийн битүүмжилсэн саналын хайрцгаар санал өгөх сонгогчийн нэрийн жагсаалт, зохион байгуулалтын талаарх мэдээллийг урьдчилан өгч, зөөврийн хайрцгаар санал хураахад ажиглалт хийх боломжийг бүрдүүлэх;
  3. Санал хураах төхөөрөмжийн ажиллах горим, санал хураалтын үнэн зөв байдлыг хянах механизмын талаарх мэдээлэл, сурталчилгааг өргөн хүрээтэй явуулах;
  4. Хяналтын тооллогын ил тод байдал хангах, үйл явцыг сонгуулийн ажиглагчид саадгүй хянах, баримтжуулах, цахим орчинд шууд мэдээлэх боломжийг бүрдүүлэх;
  5. Сонгуулийн хэсгийн хороод санал авах цаг дуусах хүртэл хууль тогтоомжид заасан зарчим, зохион байгуулалтыг чанд мөрдөх.

 Хоёр. Сонгуулийн оролцоог хангах, сонгогчийг ялгаварлах, гадуурхахгүй байх

Саад бэрхшээлгүй, чөлөөтэй саналаа өгөх боломжийг сонгогч бүрд бүрдүүлэх нь төрийн үүрэг, иргэний үндсэн эрх, засгийн бүх эрх ард түмний мэдэлд байх Үндсэн хуулийн зарчмын биелэл тул:

  1. Санал авах байрыг хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд, ахмад настанд тохиромжтой байдлаар бэлтгэх, энэ талаарх стандартыг чанд мөрдөх, санал авах байрыг барилгын хоёр болон түүнээс дээш давхарт, эсхүл хонгилийн давхар (подваль)-т байршуулах, өндөр довжоотой, орц гарц хүртээмжгүй, санал авах байрны мэдээлэл, тэмдэглэгээ ойлгомжгүй байх зөрчлийг давтахгүй байх;
  2. Харааны бэрхшээлтэй иргэд санал авах байранд чөлөөтэй зорчих, саналаа нууцаар гаргах нөхцөлийг хангах, санал гаргах талаарх зааварчилгааг сонсгол, хэл ярианы бэрхшээлтэй хүмүүст ойлгомжтой хүргэх;
  3. Саналын хуудсыг бөглөх, санал тоолох машинд уншуулах туршилт, мэдээлэл, сурталчилгааг хүртээмжтэй явуулж, саажилттай, харааны бэрхшээлтэй, өндөр настай зэрэг саналын хуудаст бүтэн тэмдэглэгээ хийх боломж хязгаарлагдмал иргэдийн санал гээгдэхгүй байх техникийн тохиргоог бүрдүүлэх.

Гурав. Хүсэл зориг, үзэл бодлын чөлөөт илэрхийллийг сахин хамгаалах

Сонгууль бүхэлдээ төрийн эрх барих байгууллагын төлөөллийг сонгох ард түмний хүсэл зоригийн илэрхийлэл, сонгуулийн үеэр улс төрчид, намууд, Засгийн газрын үйл ажиллагааг шүүмжлэх, тайван жагсаал, цуглаан зохион явуулах нь ардчилсан улсад ердийн үйл явц тул:

  1. Улс төрч, улс төрийн нам, Засгийн газрын үйл ажиллагааг шүүмжилсэн хүнийг ялгаварлан гадуурхах, мөрдөн мөшгөх, ил, далд хэлбэрээр сануулах, биеэр болон харилцаа холбооны хэрэгслээр сүрдүүлэх, дарамтлах, хүсэл зоригийг мохоох аливаа үйлдэл гаргахгүй байх;
  2. Иргэн хууль ёсны үзэл бодол, итгэл үнэмшлээ илэрхийлснийхээ улмаас бусдын дарамт, халдлагад өртөхөөс хамгаалах арга хэрэгслийг идэвхжүүлэх;
  3. Тайван жагсаал, цуглааныг цагдаагийн байгууллага хамгаалж дэмжих, эсрэг шаардлага бүхий зэрэгцээ цуглааныг зохицуулах туршилт, дадлага хийж, бэлтгэл хангах;
  4. Санал авах байрны хяналтын камерийг сонгогчийн саналаа нууцаар гаргах эрхэд саад учруулахгүйгээр байрлуулж, шаардлагатай тохиолдолд Хүний эрхийн Үндэсний Комиссоос тухайлсан зөвлөмж авах.

Дөрөв. Үзэн ядалт, хүчирхийлэл, үндэсний эв нэгдлийг бусниулахад уриалсан илэрхийлэл, хүний нэр төр, эрхэм чанарыг гутаах зорилготой худал мэдээлэлтэй тэмцэх

Хоруу болон ташаа мэдээлэл нь сонгуулийн үед хүний нэр төр, аюулгүй байдалд заналхийлж, нийгмийг талцуулж, хүчирхийллийг өдөөж болзошгүй бөгөөд энэ эрдслийг цахим технологи, хиймэл оюуны хөгжил, олон нийтийн сүлжээ хурцатгах боломжтой тул:

  1. Улс төрч, улс төрийн хүчнүүд үзэл ядалт, хүчирхийлэлд уриалахгүй, бусдын нэр төрийг гутаах зорилготой худал мэдээлэл тараахгүй, эмэгтэй улс төрчийг хүйсийн хувьд гутаан доромжлохгүй, сонгуулийн сурталчилгаанд хүүхдийг ашиглахгүйгээр хүнлэг, шударга улс төрийн өрсөслдөөн явуулах;
  2. Хиймэл оюун, олон нийтийн сүлжээ ашиглан үзэн ядалт, ялгаварлан гадуурхалт, хүчирхийлэлд уриалсан илэрхийлэл, хүний нэр төр, эрхэм чанарыг гутаах зорилготой худал мэдээлэл бүхий контент бүтээхэд сонгуулийн сурталчилгаа явуулж байгаа, технологи хөгжүүлж байгаа хүн, хуулийн этгээд оролцохгүй байх, ийм мэдээллийг хэвлэл мэдээллийн байгууллагууд, олон нийт цахим болон биет орчинд түгээхгүй байх;
  3. Мэдээллийн үнэн бодит байдлыг нягтлах, бусдын нэр төрийг гутаах зорилготой худал мэдээллийг санаатай тараасан гэмт үйлдлийг таслан зогсоох, мөрдөн шалгах, мэдээллийн тархалтыг хязгаарлах чиг үүрэгтэй албан үйл ажиллагааг идэвхижүүлэх, албан бус механизм (Factcheck зэрэг)-ийг дэмжих, албан болон албан бус хяналтын механизмуудын хамтын ажиллагааг сайжруулах;

 Тав. Хүний хувийн мэдээллийг хамгаалах, кибер аюулгүй байдлыг хангах

Хүний хувийн мэдээллийг хамгаалах, кибер аюулгүй байдлыг хангах нь цахим эрин үеийн сонгуулийг шударга явуулах үндэс тул:

  1. Хүний хувийн мэдээллийг хамгаалж, иргэдийн регистрийн дугаар, гэрийн хаяг, холбоо барих мэдээллийг хуулиар эрх олгогдоогүй этгээд ашиглах, боловсруулах, сонгогчдыг мөнгө, эд зүйл, бусад амлалтаар татах зэрэг хууль бус үйлдэлд ашиглахаас хамгаалах, ийм зөрчлийг шуурхай таслан зогсоох, хариуцлага тооцох механизмыг идэвхжүүлэх, энэ талаар олон нийтэд сурталчлах;
  2. Сонгуулийн дэд бүтцийн кибер аюулгүй байдлыг дээд хэмжээнд хамгаалах арга хэмжээг төлөвлөх, хэрэгжүүлэх, олон нийтийг мэдээллээр хангах;

Зургаа. Зөрчил, маргааныг шуурхай шийдвэрлэх

Сонгуулийн үед зөрчил, маргаан шийдвэрлэх чиг үүрэгтэй байгууллагууд шуурхай, баримтад үндэслэсэн шийдвэр гаргах нь үйл ойлголцол, талцал, хурцадмал байдлаас сэргийлэх үндсэн нөхцөл тул:

  1. Сонгуулийн хууль тогтоомжийг зөрчсөн тухай гомдол, маргааныг Сонгуулийн ерөнхий хороо, Улсын бүртгэлийн ерөнхий газар, цагдаагийн байгууллага, шүүх шуурхай шийдвэрлэх, шийдвэрийн үндэслэлээ маргаанд оролцогч талууд, олон нийтэд ойлгомжтой тайлбарлах бэлэн байдлыг хангах;
  2. Жагсаал, цуглаан тайван бус, хүчирхийллийн шинжтэй болсон буюу болзошгүй нь баримтаар тогтоогдох үед зөвхөн эрсдэлт нөхцөл байдалд зохистой хэмжээнд албадлагын арга хэмжээ хэрэглэх, жагсаал, цуглааны зарим хэсэг тайван бус болсон нь түүнийг бүхэлд нь албадан тараах үндэслэл болохгүй болохыг цагдаагийн алба хаагчдад нэг мөр таниулах, жагсаал, цуглааны үеэр авсан албадлагын арга хэмжээний эрх зүйн үндэслэл, үүссэн нөхцөл байдалд тохирсон эсэхийг олон нийтэд шуурхай мэдээлэх;

 Монгол Улсын Хүний эрхийн Үндэсний Комисс сонгуулийн үйл явцад хяналт тавьж, хүний эрхийн зөрчлийг баримтжуулан дүн шинжилгээ хийж, холбогдох эрх бүхий байгууллага иргэдийн гомдол, мэдээллийг шуурхай шийдвэрлэхэд хамтран ажиллахын сацуу хүний эрх, эрх чөлөөг хөндөх аливаа үл ойлголцол, зөрчил, маргаан, үүссэн тохиолдолд асуудлыг яриа хэлэлцээр, зөвшилцлийн аргаар шийдвэрлэхэд идэвхтэй оролцоход бэлэн болохыгоо илэрхийлж байна.  

МОНГОЛ УЛСЫН ХҮНИЙ ЭРХИЙН ҮНДЭСНИЙ КОМИСС

Дэлгэрэнгүй унших

Үзэл бодол

Б.Энхбаатар: 2024 онд улсын хэмжээнд байгаа 32 төлбөр авах цэгийг бүрэн цахимжуулна

Огноо:

,

Зам, тээврийн хөгжлийн төв ТӨҮГ-ын Төлбөр авах үйл ажиллгааны хэлтсийн дарга Б.Энхбаатартай ярилцлаа.

-Улсын хэмжээнд төлбөр авах цэг /ТАЦ/ -үүдийг үе шаттай цахимжуулах ажил явагдаж байгаа. Хот тойрсон ТАЦ-үүд галын хайчнаас бүрэн салсан уу?

-Зам, тээврийн хөгжлийн сайдаас өгсөн үүрэг, чиглэл, салбар яамны хэрэгжүүлж буй бодлогын дагуу эхний ээлжинд Улаанбаатар хотыг тойрсон товчоодыг бүрэн цахимжуулж дууссан. Ингэснээр иргэд орон нутгийн замд товчоод дээр саатахгүй зорчих боломжтой болж, хүнд суртал чирэгдэл бүрэн арилсан.

Товчоод бэлнээр төлбөр хурааж байх үед нэг тээврийн хэрэгсэл 17.4 секунт зарцуулдаг байсан бол одоо 1-2 секунтэд саадгүй нэвтэрч байна.

Үүнийг эрчимжүүлж 2024 онд улсын хэмжээнд байгаа нийт 32 төлбөр авах цэгийг бүрэн цахимжуулж дуусна.  

Одоогоор хот тойрсон зургаан төлбөр авах цэг бүрэн цахимжсан. Үлдсэн 26 төлбөр авах цэгийг 2024 онд бүрэн цахимжуулахаар ажиллаж байна.

Ердийн үед Улаанбаатараас орон нутгийн орох гарах хөдөлгөөнд 18-20 мянган тээврийн хэрэгсэл өдөр тутамд оролцдог бол баяр ёслолын үеэр энэ тоо 5 дахин нэмэгдэж, 100 мянгад хүрдэг байсан.

Тэгвэл өнөөдөр төлбөр авах цэгүүд цахимжиж жолооч нар удаан хугацаанд сааталгүй нэвтэрдэг болсон. Энэ нь хэт ачаалалтай, иргэдийн бухимдлыг төрүүлдэг байсан асуудлыг бүрэн шийдсэн.

-Авто зам ашигласны төлбөрт хураадаг 1000 төгрөгийн хураамж нь зам арчлалтын нийт төсөвд хүрдэг үү?

-Зам, тээврийн хөгжлийн төв ТӨҮГ нь олон улс, улсын чанартай авто замын өдөр тутмын бэлэн байдал, завсар арчлалтыг хариуцан ажилладаг. Зам ашигласны төлбөрт хураадаг 1000 төгрөг нь авто замын их, урсгал, ээлжит засварт бүрэн хүрэлцдэггүй.

Шинээр зам барих, баригдсан замын арчилгаа нь тусдаа асуудал. Улсын хэмжээнд хуримтлуулсан товчоодын төлбөрөөр 10 км зам ч барьж хүрэхгүй гэдгийг ойлгох хэрэгтэй. Мөн энэхүү мөнгө нь замын засвар арчилгааныхаа дөнгөж 20 хувьд л хүрдэг. Үлдсэн 80 хувь нь улсын төсвөөс санхүүжүүлдэг. 

-Улаанбаатар хотыг тойрсон тухайн ТАЦ байршиж байгаа дүүрэг хороонд амьдардаг бол орох гарах бүрд төлбөр төлөх үү?

-Зам, тээврийн хөгжлийн сайдын 226-р тушаалын дагуу цагаан жагсаалтад бүртгэх хөтлөх түр журам 2023 онд шинэчлэгдсэн. Энэ нь нийслэл хотыг тойрсон, тухайн төлбөр авах цэг байршиж байгаа дүүрэг, баг, хороонд амьдарч буй хүмүүс цагаан жагсаалтад хамрагдаад үнэгүй зорчих эрхтэй болж байгаа. 

Үүнд хамрагдахын тулд E-Mongolia цахим системээр нэвтэрч цагаан жагсаалтад бүртгүүлж, зам ашигласны төлбөрөөс чөлөөлөгдөх боломжтой.

-Өдөрт нэг удаа 1000 төгрөг хураан авдаг байсан бол одоо орох гарах болгонд аваад байна. Яагаад?

-Тухайн өдөр нэг л хураамж авна гэсэн дүрэм, журам анхнаасаа байгаагүй. Зам ашигласны төлбөрийг өдрөөр биш ашигласан замаар тооцож авч байгаа. Хот хоорондын замыг иргэд ашигласан л бол явах бүртээ төлбөр төлнө.

Олон улсын жишгээр 100км тутамд авто зам ашигласны хураамжийг тодорхой тарифаар хураадаг. Харин манай улсад 350 км тутамд нэг хураадаг. Мөн төлбөрийн хэмжээ 50 дахин бага байдаг.

-Зам ашигласны төлбөрөө иргэд цахимаар хэрхэн төлөх вэ? 

-Цахим төлбөрийг иргэдэд хүртээмжтэй байлгах үүднээс ezam.mn, emongolia, social pay, e-barimt, monpay gerege,toki, autobox болон банкны бусад аппликейшнээр төлөх боломжтой болгосон.

-Цахим төлбөр төлөхөд НӨАТ өгдөг үү?

-Татварын тухай хуулийн дагуу төрөөс үзүүлж байгаа ажил үйлчилгээнд НӨАТ төлдөггүй. Тиймээс төлбөр төлсөн баримт олгох ч НӨАТ-ын баримт очихгүй. 

-Улсын хэмжээнд байгаа бүх ТАЦ-үүд цахимжуулснаар авто замын салбарт ямар өөрчлөлт гарах вэ?

-ТАЦ-аар нэвтэрч буй тээврийн хэрэгслийн хурд нэмэгдэж, иргэд зорчигчид саад чирэгдэлгүй үйлчлэх нөхцөл бүрдэнэ. Мөн авто замын санг бүрдүүлж буй авто замын байгууламж ашигласны төлбөрийн орлого 30.8 хувиар өснө. ТАЦ-үүд цахим болох дунд хугацаанд 30 орчим хувийн ажлын байрыг хэмнэнэ. Манай улсын дотоодын болон олон улсын тээвэр ложистикийн хөгжилд дэмжлэг болж,  авто замын дэд бүтэц, хөдөлгөөн, тээврийн хэрэгсэл, байр зүйн мэдээлэл агуулсан мэдээллийн нэгдсэн сан бий болж бусад системүүдийн хөгжилд хувь нэмэр оруулна гэж үзэж байна.

Эх сурвалж: ЗТХЯ

Дэлгэрэнгүй унших
сурталчилгаа

Санал болгох