Төрийн хяналт шалгалтын тухай хуулийн хэрэгжилттэй танилцаж, холбогдох санал, дүгнэлт, хуулийн төсөл боловсруулах үүрэг бүхий ажлын хэсэг санал, дүгнэлтээ 2025 оны намрын ээлжит чуулганы хугацаанд (2025.11.11) Улсын Их Хурлын Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны  хуралдаанд танилцуулсан юм. 

Монгол Улсын Их Хурлын хяналт шалгалтын тухай хуулийн 10 дугаар зүйлийн 10.1 дэх хэсэгт “Улсын Их Хурал шаардлагатай гэж үзвэл хууль тогтоомжийн биелэлтийг хангуулах, эрчимжүүлэх, хяналт шалгалтаар илэрсэн зөрчил дутагдлыг арилгуулах … асуудлыг хуульд заасны дагуу шийдвэрлүүлэхээр тогтоол гаргахаар” гэж заасныг үндэслэн “Засгийн газарт чиглэл өгөх тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг Байнгын хорооноос боловсруулж, Улсын Их Хурал 2025 оны 114 дүгээр тогтоолыг баталсан.

Энэхүү тогтоолд төрийн байгууллагын бүтээмжийг дээшлүүлэх, үр ашиггүй зардлыг бууруулах, иргэнд очих төрийн үйлчилгээг чирэгдэлгүй, түргэн шуурхай болгох хүрээнд холбогдох хууль тогтоомжийн төслийг боловсруулах, зарим арга хэмжээг авч ажиллахыг Засгийн газарт чиглэл болгохоор тусгасан. Тухайлбал, үндэсний эдийн засгийн аюулгүй байдлыг хангах, иргэдийн эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах эрхийг баталгаажуулахад төрийн хяналт шалгалтын тогтолцоог оновчтой болгох, үүнтэй холбогдуулан бизнес эрхлэх үйл ажиллагааг дэмжих, зөвшөөрөл олгох процессыг хөнгөвчлөх, төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийг өргөжүүлэх шаардлагатай байгаа тул Төрийн хяналт шалгалтын тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын болон Эдийн засгийн эрх чөлөөний тухай анхдагч хуулийн төслийг Улсын Их Хурлын 2026 оны хаврын ээлжит чуулганаар хэлэлцүүлэхээр Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлэхийг Засгийн газарт үүрэг болгосон юм. 

Түүнчлэн төрийн байгууллагын бүтээмжийг дээшлүүлэх, үр ашиггүй зардлыг бууруулах, иргэнд очих төрийн үйлчилгээг чирэгдэлгүй, түргэн шуурхай болгох хүрээнд Мэргэжлийн нэгдсэн холбооны эрх зүйн байдлын тухай хуулийн хэрэгжилтийг хангах, шаардлагатай бол уг хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг өргөн мэдүүлэх, бизнес эрхлэх таатай орчныг бүрдүүлэх зорилгоор зөвшөөрөл олголтын процессыг хялбарчлан цахим хэлбэрт шилжүүлж, хяналтыг сайжруулах, эрсдэл багатай, нэг удаагийн шинжтэй үйл ажиллагааг зөвшөөрөл шаардахгүйгээр мэдэгдэл хүргүүлж, эрхлэх боломжийг бүрдүүлэх, бизнесийн үйл ажиллагааг “төрийн хяналт шалгалт” нэрийдлээр хянаж, боогдуулдаг байдлыг таслан зогсоож, хяналтын төрлийг оновчлох, салбарын хяналтыг Засгийн газар дахь хяналтын чиг үүрэгт нэгтгэж, төвлөрсөн удирдлагаар хангах арга хэмжээг авч хэрэгжүүлэхийг даалгасан билээ. 

Ингэснээр хүн, хуулийн этгээдийн бизнес эрхлэх таатай орчинг сайжруулах, аж ахуйн үйл ажиллагааг чөлөөтэй эрхлэх боломж бүрдэж, төр, хувийн хэвшлийн хамтын ажиллагаа өргөжин төрийн үйлчилгээ цахимжиж, бүтээмж нэмэгдэн, салбар дамнасан, олон төрлийн хяналтыг нэгдсэн байдлаар төлөвлөж, үйлчилгээний чанар, стандарт, аюулгүй байдалд цогц үнэлгээ хийж, зөвлөн туслах замаар үйлчилгээ, үйл ажиллагааны чанар, хүртээмжийг нэмэгдүүлж, иргэдийн эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах эрх хангагдах нөхцөл бүрдэх юм.

“Засгийн газарт чиглэл өгөх тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолыг 2026 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөж байна гэж Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах газраас мэдээлэв.
 

Зөвшөөрлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн бусад хуулийн төслийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэх үүрэг бүхий ажлын хэсгээс зохион байгуулж буй “Зөвшөөрлийн тухай хуулийн хэрэгжилт, цаашид анхаарах асуудал, шийдэл” сэдэвт цуврал хэлэлцүүлэг 2 дахь өдрөө үргэлжиллээ.


Өнөөдрийн хэлэлцүүлгийг (2026.02.24) банк, санхүү, боловсрол, соёл, харилцаа холбоо, эдийн засгийн салбарын хүрээнд зохион байгуулсан бөгөөд хэлэлцүүлгийн эхэнд Улсын Их Хурлын гишүүн, ажлын хэсгийн ахлагч Д.Энхтүвшин ажлын хэсгийн зорилго, бүтэц, үйл ажиллагааны чиглэлээр мэдээлэл хүргэв.
Тэрбээр, Улсын Их Хурал иргэн, аж ахуйн нэгжид учирдаг хүндрэл дарамтыг багасгаж, бизнес эрхлэгчдэд таатай орчин бүрдүүлэх, төрөөс олгодог зөвшөөрлийн тоог багасгаж, зөвшөөрөл олгох үе шатыг илүү хялбар, хүртээмжтэй болгох замаар бизнес эрхлэгч, аж ахуй нэгжүүдээ дэмжих, зөвшөөрөл олгохтой холбогдуулан үүсдэг авлига, хээл хахууль, төрийн албаны хүнд суртлыг багасгах, арилгах зорилгоор Зөвшөөрлийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгыг Улсын Их Хурлын 2024 оны хаврын чуулганаар хэлэлцэн баталсан.


Тус хууль хэрэгжиж эхэлснээр хуулиар хориглоогүй буюу хуульд зааснаас бусад үйл ажиллагааг иргэн, аж ахуйн нэгж чөлөөтэй эрхлэх боломж бүрдсэн бөгөөд хуулиас гадуур журам гарган зөвшөөрлийн тоог нэмдэг байдлыг халж, зөвшөөрлийг цахимаар, олон нийтэд нээлттэй, ил тод олгох, байгалийн баялаг, төрийн нийтийн өмчийг хязгаартайгаар ашиглуулахдаа шударга өрсөлдөөний зарчмын дагуу явуулах зэрэг томоохон өөрчлөлтийг хуульчилсан хэдий ч хэрэгжилтийн явцад төр өөрт байгаа мэдээллийг иргэн, хуулийн этгээдээс хуулиар, захиргааны хэм хэмжээний акт, журмаар дахин дахин шаарддаг байдал арилаагүй байна гэв.
Түүнчлэн салбарын хуулийн зарим зохицуулалт нь цахимжилтыг хязгаарладаг, мөн зөвшөөрлийг хэрхэн, яаж олгох, ямар баримт бичиг бүрдүүлэх нь тодорхойгүй байгаагаас зөвшөөрөл олгох явцад эрх бүхий этгээд үндэслэлгүй баримт бичиг шаардах, өөрийн үзэмжээр асуудлыг шийдвэрлэх зэрэг асуудал үүсэж байгаа талаар дурдлаа.


Үүний дараа банк, банкнаас бусад санхүүгийн зөвшөөрлийн талаар Монгол банкны Зөвшөөрлийн албаны даргыг түр орлон гүйцэтгэгч Г.Намуун танилцуулав. Зөвшөөрлийн тухай хуулиар Монгол банкнаас 5 тусгай зөвшөөрөл, 25 төрлийн энгийн зөвшөөрөл олгодог. Зөвшөөрөл олгохтой холбоотой нөхцөл шаардлагуудыг Банкны тухай хууль, Үндэсний төлбөрийн системийн тухай хууль, Төлбөр тооцоог үндэсний мөнгөн тэмдэгтээр гүйцэтгэх тухай хууль, Зээлийн мэдээллийн тухай хуулиар зохицуулдаг. Зөвшөөрлийн тухай хууль хэрэгжиж эхэлснээс хойш Монголбанкнаас зөвшөөрөл олгох харилцаанд хэд хэдэн хүндрэл бий. Тухайлбал, Банкны тухай хуулийн 3.1.13-т "банкны нэгж" гэж банкны салбар, төлөөлөгчийн газар, тооцооны төв, тооцооны касс зэрэг хуулийн этгээдийн эрхгүй байгууллагыг хэлнэ" гэж заасан, гэвч Зөвшөөрлийн тухай хуулийн 8.2 дугаар зүйлийн 2.2-т "банк, түүний салбар байгуулах, гадаад улсад банк, банкны салбар байгуулах"-д энгийн зөвшөөрөл олгоно гэж заасан байгаа нь Банкны тухай хуульд заасан банкны нэгжийн зөвшөөрлийн эрх зүйн зохицуулалтыг хэрэгжүүлэхэд хүндрэлтэй нөхцөлийг үүсгэж байна. Мөн Зөвшөөрлийн тухай хуульд тусгай болон энгийн зөвшөөрлийг олгоход ирүүлсэн баримт, бичгийг судалж шийдвэр гаргах хугацаа хангалттай биш бөгөөд магадлан шалгах, газар дээр нь очиж баталгаажуулах, мэргэжлийн байгууллагаар дүгнэлт гаргуулах зэрэг ажиллагааг тус хугацаанд амжуулахад хүндрэл тулгардаг. Зээлийн мэдээллийн тухай хуульд тусгай болон энгийн зөвшөөрлийг сунгахтай холбоотой зохицуулалтгүй тул Зөвшөөрлийн тухай хуулийг баримталдаг. Ийнхүү богино хугацаанд сунгах ажиллагааг гүйцэтгэх нь газар дээр очиж баталгаажуулах, магадлан шалгах ажиллагаанд хүндрэл учруулж, үр дүнд сөргөөр нөлөөлөх эрсдэлтэй гэлээ.


Санхүүгийн зохицуулах хороо санүүгийн зах зээлийн үйл ажиллагаатай холбоотой 29 хуулийн хэрэгжилтийг хангуулан ажилладаг. Нийт 33 тусгай зөвшөөрөл, 26 энгийн зөвшөөрөл олгодгоос үл хөдлөх эд хөрөнгө зуучлалын тусгай зөвшөөрөл зонхилдог байна. Энэ талаар Санхүүгийн зохицуулах хорооны Хууль, эрх зүйн хэлтсийн дарга Ж.Мөнх-Оргил танилцуулав. Тэрбээр, Зөвшөөрлийн тухай хууль хэрэгжиж эхэлснээс хойш зөвшөөрөл олгох, түдгэлзүүлэх, хүчингүй болгохтой холбоотой харилцааг зохицуулж байсан 30 хэм хэмжээний актыг хүчингүй болгож, энгийн зөвшөөрлийн хүсэлтийг цахимаар шийдвэрлэдэг болсон гэв. Мөн түүнчлэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулснаар үйл ажиллагааны шинжтэй хуульд заасан бүртгэлийг зөвшөөрөлд хамааруулах, энгийн зөвшөөрлийн хүрээнд эрхэлдэг байсан зарим зөвшөөрлийг мэдэгдлээр эрхлэх боломжтой болно гэсэн.


Боловсролын яамнаас Бодлого төлөвлөлтийн газрын даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгч Б.Бадамжав хуулийн хэрэгжилттэй холбогдуулан мэдээлэл хүргэв. Тус яамнаас 10 тусгай зөвшөөрөл, 5 энгийн зөвшөөрөл олгодог байна. Тухайлбал гадаадын хөрөнгө оруулалттай цэцэрлэг, сургууль байгуулах, их, дээд сургууль, коллежийн үйл ажиллагаа эрхлэх, олон улсын хөтөлбөрийн сургалттай ерөнхий боловсролын сургууль байгуулах зэрэг тусгай зөвшөөрлүүд багтана. Харин хуулийн төсөлтэй холбогдуулан боловсролын салбарт олгох 10 тусгай зөвшөөрлийг 6 тусгай зөвшөөрөл, 5 энгийн зөвшөөрлийг 4 энгийн зөвшөөрөл болгож нэгтгэн Боловсролын ерөнхий хуульд заасан нэршилтэй нийцүүлэх, боловсролын сургалтын байгууллага  байгуулахад зөвшөөрөл олгох бус сургалтын үйл ажиллагаа эрхлэхэд зөвшөөрөл олгох агуулгаар өөрчлөх зэрэг зохицуулалт тусгах саналтай байна гэв. Мөн боловсролын ерөнхий хуулийн 20 дугаар зүйлд зааснаар зөвшөөрөл хүссэн иргэн, хуулийн этгээдээс нийт 26 баримт бичиг шаарддагыг цөөрүүлж 8 болгох боломжтой гэлээ.


Харилцаа холбооны зохицуулах хорооноос зөвшөөрлийн харилцаатай холбоотой захиргааны хэм хэмжээний актуудад иж бүрэн үнэлгээ хийсэн талаар танилцуулав. Тус хорооны ажлын албаны дарга А.Лувсан-Очир энэ хүрээнд 6 актыг бүхэлд нь, 8 актын зөвшөөрөлтэй холбоотой зохицуулалтыг хүчингүй болгосон гэв. Ингэснээр зөвшөөрөл олгох, сунгах, түдгэлзүүлэх, сэргээх, хүчингүй болгох харилцааг журмын түвшнээс хуулийн түвшинд шилжүүлэх бодлогын шийдвэртэй уялдуулсан гэдгийг тодотголоо. Тэрбээр, хуулийн төсөл батлагдсанаар зөвшөөрлийн хүсэлт шийдвэрлэх ажиллагаа хуульд төвлөрч эрх зүйн тодорхойгүй байдал арилах бөгөөд шүүхийн маргааны эрсдэл буурч, зохицуулалтын ил тод, тогтвортой орчин бүрдэнэ гэдгийг онцлов.


Дээрх танилцуулгын дараа Зөвшөөрлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийн талаар Улсын Их Хурлын даргын Засаглал, цахим бодлогын зөвлөх С.Тэнгис танилцуулав. Тэрбээр, хуулийн төслийг боловсруулах үндэслэл, шаардлагын талаар дурдаж, Зөвшөөрлийн тухай хуулийг шинэчлэн баталснаар тодорхой хэмжээний ахиц дэвшил гарсан болохыг тодотгов. Мөн зөвшөөрлийн тухай хуулиар зөвшөөрөл олгох, сунгах, түдгэлзүүлэх, сэргээх, хүчингүй болгохтой холбоотой захиргааны хэм хэмжээний акт гаргахыг хориглосон байхад Зөвшөөрлийн зөвлөлөөс өнгөрсөн хугацаанд хийсэн судалгаагаар хууль болон журамд давхардсан байдлаар 33 зөвшөөрөл, эрх бүхий байгууллагаас 89 журмаар зөвшөөрлийг нь шинжтэй үйл ажиллагаа явуулж байсан. Энэ бүхнийг цэгцэлж, хуулийн хэрэгжилтийг хангах хүрээнд тухай бүрд зохих арга хэмжээг авч хэрэгжүүлснээр зохих үр дүн гарч, хүнд суртал бууран, зарим зөвшөөрөл байхгүй болсон талаар танилцуулсан.


Түүнчлэн одоо байгаа 250 байсан тусгай зөвшөөрлийг 205 болгож бууруулах, заримыг нь энгийн зөвшөөрөл болгож байгаа учраас 121 энгийн зөвшөөрөл 134 болж байгаа юм байна. Хуулийн төслийг d.parliament.mn сайтад нийтлээд даруй хоёр сар гаруй болж байгаа учраас сонирхогч талууд бүрэн танилцаж, санал хүсэлтээ илэрхийлсэн хэмээн найдаж байгаагаа илэрхийллээ.
Танилцуулгынхаа төгсгөлд тэрбээр, “мэдэгдэл” хэмээх шинэ хэлбэрийн талаар дэлгэрэнгүй танилцууллаа. Одоогийн хүчин төгөлдөр байгаа хуулиар 370 зөвшөөрөл байгааг төслийн хүрээнд “мэдэгдэл” хэмээх шинэ хэлбэрээ оруулаад 360 болгон бууруулахаар тооцсон байна.


Хэлэлцүүлэг асуулт, хариултаар үргэлжилж салбарт тулгамдаж буй асуудал шийдлийн талаар ярилцлаа. Улсын Их Хурлын гишүүн, ажлын хэсгийн ахлагч Д.Энхтүвшин ажлын хэсгээс хуулийн төслийг хэлэлцүүлэгт бэлтгэхтэй холбогдуулан хууль хоорондын давхардал, хийдэл,  зөрчлийг арилгах, хуулиас гадуур бий болж байгаа зөвшөөрлийн шинжтэй үйл ажиллагааг тодорхойлж, түүнийг хуулиар оновчтой зохицуулах, төрөөс олгож байгаа зөвшөөрлийн ангилал, төрлийг дахин нягтлах, зөвшөөрөл олгох, сунгах, түдгэлзүүлэх зэрэг харилцааг салбар хуулиар нарийвчилан тусгах зэрэг асуудалд анхааран ажиллаж байгаа бөгөөд энэ хүрээнд Зөвшөөрлийн тухай хуулийн хэрэгжилтийн талаарх цуврал хэлэлцүүлгийг зохион байгуулж байгаагаа дурдаад, хэлэлцүүлэгт идэвхтэй оролцож, хуулийн хэрэгжилтэд гарч буй алдаа, зөрчил, сайжруулах асуудалд үнэтэй санал, асуудал дэвшүүлсэнд талархаж байгаагаа илэрхийллээ гэж Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах газраас мэдээллээ.